آناتومی و مورفولوژی

آشنایی و شناخت بدن و عملکرد آن، از ضروریات کار دستیار دندانپزشک به عنوان عضوی از اعضای تیم درمان محسوب می­گردد. علم آناتومی که به آن علم تشریح نیز گفته می­شود به مطالعه و بررسی ساختمان بدن و اجزاء آن می­پردازد. علم فیزیولوژی به بررسی چگونگی کارکرد قسمت­های بدن، هر یک جداگانه و نیز در تعامل و همکاری با دیگر قسمت­ها می­پردازد.

در نظر داشته باشید برای ثبت نام دوره ی دستیار دندانپزشک و دریافت مدرک معتبر جهت اشتغال و یا مهاجرت می توانید با مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران شعبه اصلی تماس بگیرید: 02166120169 - 02166575754

صفحات و برش­های بدن Planes and Sections of the Body

1.  صفحه ساژیتال (Sagittal plane):

صفحه­ای عمودی و فرضی در راستای محور طولی بدن است که بدن را به دو قسمت راست و چپ تقسیم می­نماید. هرگاه این صفحه یا پلن بر خط وسط بدن منطبق باشد یا به عبارتی دیگر، هرگاه از میدلاین عبور نماید به آن صفحه
Medin  Plane  یا Midline ­ می گویند.   

2 .صفحه فرونتال یا کرونال (Frontal plane):  

صفحه ای عمودی و فرضی که بدن را به دو قسمت جلویی و پشتی تقسیم می کند.

3.  صفحه ترانسورس ((Transverse plane:

صفحه ای افقی و فرضی که بدن را به دو قسمت بالایی و پایینی تقسیم می کند. زاویه بین صفحات آناتومیک 90 درجه می­باشد.

جهت ­های آناتومیک

اصطلاحات زیر، دو به دو متضاد هم بوده و برای بیان موقعیت قسمتی از بدن نسبت به قسمت دیگر به کار می­روند.

1.  نسبت به صفحه فرونتال:

قدامی (Anterior)                  خلفی (Posterior)

2.  نسبت به میدلاین یا خط وسط بدن:

مدیال (داخلی­تر) Medial          لترال (خارجی­تر) Lateral

جهت های آناتومیک دندانها نسبت به میدلاین مزیال و  دیستال می باشد.

3. نسبت به صفحه ترانسورس:

فوقانی Superior       تحتانی Inferior

به عنوان مثال، بینی قدامی­تر از گوش و گوش خلفی­تر از بینی قرار گرفته است.

انواع استخوان دندان:

استخوان­های بدن بر‌حسب منشاء و نحوه تشکیل به دو دسته اصلی زیر تقسیم می‌شوند:

1. استخوان فشرده یا قشری (کورتیکال) Compact Bone
2. استخوان اسفنجی یا متخلخل Cancellous Bone

استخوان کورتیکال بیشتر در استخوان­های دراز مثل استخوان­های بازو، ساعد، ران، ساق و... دیده می­شود.

استخوان اسفنجی بیشتر در استخوان های پهن مثل استخوانهای صورت، جمجمه، لگن و... دیده می­شود.

استخوان فک بالا از نوع اسفنجی و استخوان فک پایین از نوع متراکم است.

به استخوان فک بالا ماگزیلا (maxilla) و به استخوان فک پایین مندیبل (mandible) می گوییم.

پریوستیوم (Periosteum): یک لایه نازک بافت همبند اختصاصی است که سطح خارجی همه استخوان ها را می­پوشاند وظیفه آن محافظت، خونرسانی، تغذیه، ترمیم و تغییر شکل (ریمودینگ Remodeling) استخوان می­باشد.

استخوان مندیبل (Mandible): استخوانی است که فک پایین را تشکیل می­دهد. مندیبل از دو قسمت اصلی تشکیل شده است:

1. تنه مندیبل (Body): قسمت افقی مندیبل که محل قرارگیری دندانهای فک
   پایین روی آن می باشد.
2. راموس مندیبل (Ramus): قسمت عمودی مندیبل که از انتهای تنه مندیبل به سمت بالا و عقب حرکت کرده و در انتهای خود دو شاخه شده و به دو زائده ختم می­شود:

الف) زائده کرونوئید(Coronoid Process): زائده مثلثی شکلی در لبه قدامی راموس که محل اتصال عضلات می­باشد.

ب) کندیل مندیبل(Condyle): زائده بیضوی و نامنظمی است که در حفره گلنوئید استخوان تمپورال قرار گرفته و مفصل فک پایین یا همان مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) را می­سازد. (TemporoMandibular Joint)

حفره دهان(Oral Cavity)

حفره دهان از مخاط پوشیده شده و شامل:

1- وستیبول (Vestibule): فضای بین سطح باکال دندانها(سطحی از دندان که مجاور لب و گونه) و سطح داخلی گونه و لب می باشد.

2- حفره اصلی دهان: به فضای محصور بین دندانها هنگامی که روی هم قرار می‌گیرند، گفته می­شود. سقف این حفره کام(سقف دهان)، کف آن، کف دهان، قدام آن دندانهای قدامی و خلف آن حلق می­باشد. زبان در فضای این حفره قرار دارد.

زبان: عضوی عضلانی است که سطح آن را مخاط اختصاصی به نام پاپیلا که دارای جوانه‌های چشایی می­باشد، می­پوشاند. به سطح زیرین زبان سطح (ونترال) یا شکمی زبان اطلاق می­گردد. ساب لینگوال به معنای فضا، ناحیه یا سطح زیر زبانی می­باشد.

 فرنوم(Frenum) : فرنوم یک دسته بافت همبند نازک می­باشد.

انواع فرنوم­های دهان عبارتند از:

فک بالا: 1- فرنوم لیبیال در خط وسط 2- فرنوم­های باکال در وستیبول باکال.

فک پایین: 1- فرنوم لیبیال در خط وسط 2- فرنوم­های باکال در وستیبول باکال 3- فرنوم لینگوال در سطح زیر زبانی.

توبروزیته (Tuberosity): به برجستگی استخوانی پشت آخرین دندان فک بالا اطلاق می شود.

رترومولرپد (Retro molar Pad): به برجستگی پشت آخرین دندان فک پایین اطلاق می­گردد.

مخاط دهان

مخاط پوشاننده دهان به 3 دسته اصلی زیر تقسیم می­شود:

1. مخاط پوششی یا غشاء مخاطی دهان: این مخاط فقط وظیفه پوشانندگی حفره دهان را بر عهده داشته و جنس آن بسیار ظریف است و در قسمت­های زیر دیده می­شود:

1) سطح داخلی گونه 2) وستیبول 3) لبها 4) سطح شکمی زبان 5) کام نرم

2. مخاط جونده: این مخاط مقاوم­تر بوده و در عمل جویدن غذا کمک می­نماید و در مناطق زیر دیده می­شود:

1) لثه 2) کام سخت 3) سطح پشتی زبان

3. مخاط اختصاصی: این مخاط جهت حس چشایی و لمس، تخصصی شده و در روی زبان قرار دارد (پرزهای چشایی و مخاط پوشاننده سطح زبان).

کام(Palate):

همان سقف دهان است.به دو قسمت کام سخت و کام نرم تقسیم می­شود:

1.کام سخت(Hard palate): دو سوم (_3/²) قدامی کام بوده که در زیر آن استخوان قرار دارد. مخاط پوشاننده آن از نوع مخاط جونده بوده و اجزاء زیر در آن قابل تشخیص است:

الف: روگا (Rugae) : برجستگی­های عرضی در ₃/¹ قدامی کام سخت در فک بالا که به طرفین کشیده شده و در جوییدن غذا کمک می­نماید.

• ب: اینسایسیو پاپیلا (Incisive papilla): برجستگی بیضی شکل بافت نرم بلافاصله پشت دندانهای جلویی چپ و راست مرکزی که روی اینسایسیو فورامن را می­پوشاند (پاپیلا به جوانه بیضی شکل بافت نرم گفته می­شود)

2.کام نرم(Soft palate): یک سوم ( _3/¹ ) خلفی کام بوده که در زیر خود استخوان ندارد و به لوزه­ها ختم می­شود. زبان کوچک به صورت زائده­ای در خط وسط آن دیده می‌شود. کام نرم به هنگام غذا خوردن و صحبت کردن به سمت بالا و پایین حرکت می­نماید.

فورامن(Foramen) :

به معنای سوراخ است که محل خروج اعصاب و عروق تغذیه کننده قسمت های مختلف حفره دهان و دندانها می باشد.

فورامن های فک بالا شامل:

1.سوراخ اینسایزیو (Incisive Foramen):

• در زیر اینسایزیو پاپیلا در کام سخت قرار دارد.
• محل خروج اعصاب و عروق تغذیه کننده مخاط کام از دیستال دندان نیش یکطرف تا دیستال دندان نیش طرف دیگر می­باشد.
• فقط یک اینسایزیو فورامن داریم.

2. سوراخ کامی بزرگ (Greater Palatine Foramen):

• در ناحیه خلفی کام سخت بعد از مولر دوم قرار دارد.
• محل خروج عروق و اعصاب تغذیه کننده مخاط کام از مزیال پرمولر اول تا دیستال دندان مولر سوم فک بالا می­باشد.
• به صورت جفت ،یکی در نیمه راست،دیگری در نیمه چپ فک بالا.

3. سوراخ کامی کوچک (Lesser Palatine Foramen):

• در قسمت خلفی سوراخ کامی بزرگ قرار دارد.
• محل خروج عروق و اعصاب تغذیه کننده کام نرم و حلق می باشد.
• به صورت جفت ،یکی در نیمه راست،دیگری در نیمه چپ فک بالا.

فورامن های فک پایین شامل:

1. سوراخ مندیبولار (Mandibular Foramen):

• در سطح داخلی(مدیال) راموس و تقریباً در میانه آن وجود دارد.
• محل خروج اعصاب و عروق تغذیه‌کننده نیمی‌از دندانهای‌فک پایین می‌باشد.
• به صورت جفت ، یکی در نیمه راست، دیگری در نیمه چپ فک پایین.

2. سوراخ چانه­ای (Mental Foramen):

• در سطح قدامی تنه مندیبل پای دندانهای آسیاب کوچک(پرمولر) وجود دارد
• محل خروج اعصاب وعروق تغذیه کننده مخاط گوشه لب و وستیبول می‌باشد.
• به صورت جفت ،یکی در نیمه راست،دیگری در نیمه چپ فک پایین.

لثه (Gingiva): لثه به بافت نرم احاطه کننده استخوان فک و  ریشه دندان ها گفته می­شود و به قسمت­های زیر تقسیم می­شود:

1- لثه آزاد 2- لثه چسبنده 3- لثه بین دندانی یا اینتردنتال

1. لثه آزاد(Free Gingiva):

• فاقد چسبندگی به دندان و استخوان می باشد.
• از لبه لثه تا لثه چسبنده ادامه دارد.

لثه آزاد شامل:

• الف)سالکوس (شیار) لثه­ای: فضای بین لثه آزاد و دندان که V شکل بوده و عمق آن در حالت نرمال mm3 یا کمتر می­باشد.
• ب)مارجین لثه: به لبه فوقانی لثه آزاد گفته می­شود که انحنای طوق دندانها را تقلید می­نماید.

2. لثه چسبنده(Attached Gingiva):

• در زیر خود استخوان آلوئول را داشته و روی آن را می­پوشاند.
• عرض آن در نواحی مختلف متفاوت بوده و به سمت پشت کمتر می­شود.
• حد فوقانی آن به لثه آزاد و حد تحتانی آن به مخاط پوشاننده وستیبول منتهی می­شود.

3. لثه بین دندانی:(Interdental Papilla)

• قسمت برجسته تر لثه می باشد.
• فضای بین دندانها را می پوشاند.
• التهاب لثه در اکثر موارد از این ناحیه ایجاد می شود.

رفلکس تهوع (Gag Reflex)

رفلکس تهوع(حالت تهوع) در اثر تحریک مناطق زیر ایجاد می­شود:

کام نرم، زبان کوچک، لوزه­ها، بافتهای اطراف و سطح خلفی زبان نزدیک به حلق.

باید مراقب باشیم در حین کارهای درمانی برخوردی با این نواحی نداشته باشیم.

غدد بزاقی(Salivary Glands):

غدد بزاقی به دو دسته تقسیم می­شوند:

1- غدد بزاقی اصلی که دارای مجرای مشخص بوده 2- غدد بزاقی فرعی که سلولهای ترشح کننده بزاق، پراکنده بوده و بیشتر در کام نرم وجود دارد.

غدد بزاقی اصلی: سه جفت (مجموعاً 6 عدد) به شرح زیرمی باشد:

1. غده بزاقی پاروتید(Parotid Gland): بزرگترین غده بزاقی است. بلافاصله زیر پوست و در ناحیه قدام و زیر گوش روی راموس مندیبل فک پایین قرار دارد.

این غده قابل لمس بوده و تورم آن کاملاً مشهود می­باشد.

مجرای خروجی این غده در ضخامت گونه (لپ) مجاور دندان مولر دوم فک بالا به فضای دهان باز می­شود. به مجرای خروجی غده پاروتید، مجرای استنسین(Stensen’s duct) می­گویند.

2. غده زیر زبانی Gland) Sublingual):

مجاور خط وسط، در سطح زیر زبان در مخاط کف دهان قرار داشته و ترشحات خود را توسط مجرای بارتولین(Bartholin’s duct)به کف دهان مجاور خط وسط می‌ریزد.

3. غده تحت فکی (Submandibular Gland): در‌سمت لینگوال تنه مندیبل ناحیه مولر در کف دهان جای داشته و ترشحات خود را بوسیله مجرای وارتون (Wharton’s duct) به کف دهان می­ریزد.

مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران با برگزاری دوره دستیار دندانپزشک یا تکنسین دندانپزشکی Dental assistant می تواند به شما کمک کند تا به عنوان یک تکنسین داندانپزشک حرفه ای فعالیت کنید. کلاس دستیار دندانپزشک با شهریه مناسب و در کمترین زمان بالاترین بهره وری آموزش داده می شود برای اطلاعات بیشتر با این شماره 02166575754 و به این آدرس خیابان آزادی نبش خیابان والعصر ساختمان تمجیدی مراجعه نمایید.

آمادگی اقدامات شرایط اورژانس شامل:

1.توانایی در انجام امور مربوط به ثبت علائم حیاتی

2.توانایی در انجام CPR

3. توانایی در انجام مانور هایملیخ

احیا  قلبی و ریوی (CPR)

CPR  از کلمه Cardio Pulmonary  Resuscitation  گرفته می شود.

زمانی که فرد علائم حیاتی ندارد ، عمل CPR را انجام می دهیم که شامل موارد زیر می باشد:

• چک کردن راه هوایی (airway)
• دادن تنفس مصنوعی (breathing)
• برقراری گردش خون (circulation)

مراحل احیا قلبی –ریوی به ترتیب شامل:

1. بررسی وضعیت هوشیاری بیمار

2. تماس با اورژانس در صورت عدم هوشیاری

3. قراردادن مصدوم در وضعیت مناسب

4. چک کردن راه هوایی

5. بررسی وجود یا عدم وجود تنفس

6. تنفس مصنوعی در صورت عدم وجود تنفس

7. بررسی وجود یا عدم وجود نبض

8. ماساژ قلبی در صورت عدم وجود نبض

بررسی وضعیت هوشیاری بیمار:

در این مرحله بیمار را با صدای بلند صدا زده یا او را تکان می دهیم تا سطح پاسخگویی مشخص شود. اگر پاسخی دریافت نشد با اورژانس تماس می گیریم.

قرار دادن مصدوم در وضعیت مناسب

بیمار را روی سطح سفت و محکم مانند زمین به پشت می خوابانیم.

چک کردن راه هوایی

برای چک کردن راه هوایی، یک دست را روی پیشانی بیمار قرار داده و سر را به  سمت عقب فشار دهید ( Head tilt)، و با دست دیگر چانه بیمار را به طرف بالا بکشید (Chin lift). زیرا در افراد بدون علائم حیاتی ممکن است به علت عقب افتادن زبان مسیر تنفسی مسدود شده باشد که با انجام این کار زبان به سمت جلو آمده و راه هوایی باز می شود.

برای چک کردن تنفس بیمار از روش مشاهده و گوش دادن استفاده کنید. گوش دادن به صدای تنفس یا مشاهده بالا و پائین آمدن قفسه سینه در هنگام تنفس . همچنین می توانید از یک آینه در مقابل دهان بیمار استفاده کنید که در صورت ایجاد بخار روی سطح آینه نشان دهنده برقرار بودن تنفس بیمار است .

نکته: 

• هنگام چک کردن راه هوایی در صورتی که شیئی خارجی یا دندان مصنوعی در دهان بیمار باشد آن را به وسیله هموستات یا توسط مانور هایملیخ در صورت نیاز خارج کنید.
• اگر ترشحات در دهان بیمار زیاد باشد یا فرد استفراغ کرده باشد ، سر وی را به پهلو بچرخانید ، پارچه ای تمیز به دور انگشتان خود پیچیده و دهان بیمار را تمیز کنید.

برقراری تنفس بیمار

در صورت عدم تنفس و علائم حیاتی در بیمار اقدام بعدی تنفس مصنوعی می‌باشد . برای این کار از روش تنفس دهان به دهان یا تنفس با آمبوبگ در صورت فراهم بودن استفاده می کنیم.

برای انجام تنفس مصنوعی:

• با انگشت شست و اشاره دستی که روی پیشانی قرارداده ایم بینی مصدوم را مسدود نموده و با دست دیگر دهانش را باز نگه می داریم.
• یک نفس عمیق (دم) بکشید و سپس بعد از قرار دادن دهان خود روی دهان بیمار به وی تنفس دهان به دهان بدهید.
• درهر دوره تنفس مصنوعی 2 بار به بیمار تنفس دهان به دهان می دهیم که هر تنفس باید حدود  5/1ثانیه باشد.
• فاصله بین 2 تنفس نیز 5/1 ثانیه باشد.

نکته: در صورت وجود آمبوبگ در کیت اورژانس به جای تنفس دهان به دهان از آمبوبگ برای دادن اکسیژن و برقراری تنفس در بیمار استفاده می کنیم.

علائم حیاتی بیمار را مجددا چک می کنیم. اگر:

• تنفس برقرار باشد ، CPR را متوقف می کنیم.
• بیمار نبض داشت اما تنفس نداشت ، تنفس مصنوعی را ادامه می دهیم.
• بیمار همچنان نبض و تنفس نداشت، ماساژ قلبی را شروع می کنیم.
• در هر دوره 30 بار ماساژ قلبی انجام می دهیم.

ماساژ قلبی

تعیین محل ماساژ قلبی در:

1.بزرگسالان: جناغ سینه (استرنوم) را به سه قسمت مساوی فرضی تقسیم کنید، 3/2  فوقانی را از 3/1 تحتانی جداکنید ، نقطه بدست آمده محل ماساژ می باشد.

2.کودکان: جناغ سینه را به دو قسمت مساوی تقسیم کنید ، نقطه بین آنها محل ماساژ می باشد.

3.نوزادان: دو نوک پستان نوزاد را توسط خطی فرضی به هم وصل کنید، در راستای محور طولی بدن نیز خطی فرضی رسم کنید هر جا که این دو خط همدیگر را قطع کردند محل ماساژ می باشد.

میزان فشار وارده بر جناغ سینه در ماساژ قلبی :

1. بزرگسالان cm5-5/3
2. کودکان cm 5/3 – 5/2
3. نوزادان cm 5/2 – 5/1

برای انجام ماساژ قلبی در :

1-‌‌بزرگسالان : پاشنه یک دست را روی محل ماساژ قرار دهید. سپس انگشتان هر دو دست را در یکدیگر قفل کنید .برای وارد کردن فشار مناسب آرنج را راست نگه دارید و فشار را به صورت عمودی وارد کنید.

2-کودکان : فقط بایک دست کار ماساژ قلبی را انجام دهید. پاشنه  یک دست را مثل ماساژ قلبی بزرگسالان روی محل ماساژ قرار دهید.

3- نوزادان: به وسیله دو یا سه انگشت کار ماساژ قلبی را انجام دهید و روش دیگر دو دست را دور سینه نوزاد حلقه کنید و با دو انگشت شست ماساژ قلبی را انجام دهید.

نکته:

• نسبت تنفس به ماساژ قلبی، 2بار تنفس و 30 بار ماساژ قلبی می باشد.
• فشار ماساژ قلبی باید منظم باشد و بین هر ماساژ استراحت و وقفه وجود داشته باشد. این وقفه را با شمارش ماساژ ها به صورت... - 1003-1002 - 1001 ایجاد می کنیم

 در چه مواقعی CPR را قطع می کنیم ؟

بازگشت علائم حیاتی بیمار

• رسیدن تیم پزشکی اورژانس به مطب

نکته :  در سالهای اخیر در سیستم (Basic Life Support) BLS یا  CPR   به  جای ترتیب (Airway_Breathing_Circulation) A_B_C از ترتیب
  (Circulation_Airway_Breathing)  C_A_B نیز استفاده می شود.

مانور  هایملیخ Heimilich Maneuver

زمانی که در طول درمان شیئی به سمت حلق بیمار می افتد :

• ابتدا به بیمار اجازه می دهیم خود تلاش به خارج کردن شیئ نماید.
• اگر موفق نشد دهانش را باز می کنیم و انتهای حلق بیمار را مشاهده می‌کنیم ، اگر شیئ قابل دیدن و دسترسی بود آن را به وسیله هموستات خارج می‌کنیم.
• اگر شیئ قابل دیدن نبود و بیماربه دلیل بسته شدن راه هوایی احساس خفگی داشت، مانور هایملیخ را برای او انجام می دهیم .

اقدامات :

1- ضربه به پشت :

• در این روش در پشت مصدوم قرار بگیرید – با یک دست ناحیه شکم ( زیر سینه ) وی را نگه دارید.
• به مصدوم کمک کنید سرش را آنقدر خم کند که پایین تر از شش هایش قرار گیرد.
• با پاشنه دست دیگرتان بین 5 تا 20 ضربه محکم بین دو کتف بیمار بزنید.
• دهان مصدوم را نگاه کنید ، در صورت بیرون نیامدن جسم به مرحله بعد که فشار شکمی است بروید .

2.فشار شکمی

الف) فشار شکمی در افراد هوشیار:

• پشت به بیمار بایستید.
• یک دست را روی شکم(بین ناف و جناغ سینه) قرار دهید.
• دست را مشت کنید.
• دست دیگر را روی این دست قرار دهید.
• با هر دو دست فشار سریع و پر قدرت به سمت داخل بدن و بالا ایجاد کنید.
• این ضربه نیز بین 5 تا 20 بار تکرار می شود.

ب) فشار شکمی در افراد بیهوش:

• بیمار را به حالت طاق باز درآورید.
• اطراف ران های مصدوم زانو بزنید.
• سر بیمار را به یک طرف بچرخانید.
• پاشنه یک دست را بین ناف و جناغ سینه قرار دهید.
• دست دیگر را روی این دست قرار دهید.
• به سمت داخل بدن و بالا فشار وارد کنید.

نکته: فشار شکمی در افراد بیهوش را با مشت بسته نیز میتوان انجام داد.

ج) فشار به قفسه سینه

در افراد چاق و زنان باردار به جای فشار شکمی از فشار به قفسه سینه استفاده می‌کنیم. برای این کار دستان خود را روی قفسه سینه(وسط جناغ سینه) قرار دهید.

نقش دستیار دندانپزشک در شرایط اورژانسی مطب دندانپزشکی

اورژانس شرایطی است که در آن اقدام فوری برای فردی که آسیب دیده یا به طور ناگهانی دچار حادثه شده لازم است. هنگام بروز حادثه اورژانس، زمان مناسبی برای مراجعه به کتب مرجع برای یافتن پاسخ نیست. شما باید آماده کمک رسانی به طور ناگهانی باشید. افرادی که در دسته اعمال دندانپزشکی معمول قرار می‌گیرند، تنوع زیادی از لحاظ سنی و شرایط پزشکی دارند.

مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران با برگزاری دوره دستیار دندانپزشک یا تکنسین دندانپزشکی Dental assistant می تواند به شما کمک کند تا به عنوان یک تکنسین داندانپزشک حرفه ای فعالیت کنید. کلاس دستیار دندانپزشک با شهریه مناسب و در کمترین زمان بالاترین بهره وری آموزش داده می شود برای اطلاعات بیشتر با این شماره 02166575754 و به این آدرس خیابان آزادی نبش خیابان والعصر ساختمان تمجیدی مراجعه نمایید.

همه افرادی که در مطب دندانپزشکی کار می کنند باید دانش و آگاهی لازم را در موارد زیر داشته باشند:

1. دانستن وظایف در شرایط اورژانس.

      2. ارزیابی حالتهای بیمار هنگام آمدن به سمت یونیت، در طول درمان و هنگام ترک کردن یونیت دندانپزشکی برا ی جلوگیری از پیش آمد اورژانس

      3. داشتن ابزارهای مخصوص شرایط اورژانس و داشتن مهارت کافی چگونگی استفاده از آنها.4.

      4.چک کردن علائم حیاتی بیمار(نبض، تنفس، فشار خون، درجه حرارت)

      5.آمادگی انجام CPR در صورت نیاز.

      6.آمادگی انجام مانور هایملیخ در صورت نیاز.

چند نکته:

• همه پرسنل باید در زمینه CPR ، مانور هایملیخ و چگونگی چک کردن علائم حیاتی آموزش دیده باشند.
• بهترین راه برای جلوگیری از بروزشرایط اورژانس بیمار در مطب دندانپزشکی داشتن تاریخچه پزشکی بیمار به صورت کامل و به روز می باشد، مثل داشتن بیماری خاص،استفاده از داروی خاص،آلرژی به ماده خاص .

وظایف هر فرد در شرایط اورژانس

در اداره شرایط اورژانس باید چند نفر دوره دیده ، هر کدام نقش خاصی را به عهده گیرند که تعیین مسئولیت آن به عهده دندانپزشک است .البته همه کارکنان باید آموزش کامل دیده باشند و در صورت لزوم مسئولیتشان را با یکدیگر تعویض کنند. هر فرد به تنهایی نیز باید بتواند شرایط اورژانس را در صورت نیاز کنترل کند.آموزش ها باید همیشه ارزیابی شوند. ممکن است یک اورژانس ماهها در مطب دندانپزشکی اتفاق نیفتد ولی افراد باید وظیفه شان را تمرین کنند.

نقش افراد تیم دندانپزشکی در شرایط اورژانس

۱: منشی: با اورژانس تماس بگیرد و در کنار تلفن بماند تا اطلاعات لازم را در صورت نیاز تیم پزشکی اورژانس در اختیارشان قرار دهد.

۲ : دستیار دندانپزشک:  اکسیژن لازم را فراهم کند که شامل باز کردن یقه تنگ لباس بیمار ، باز کردن در و پنجره و آوردن کپسول اکسیژن می باشد. همچنین وظیفه آوردن کیت داروهای اورژانس را به عهده دارد.

۳: دندانپزشک و دستیار: نزد بیمار بمانند تا علائم حیاتی را ارزیابی کنند یا در صورت امکان بهبود بخشند.

لیست تلفن های اورژانس باید کنار هر تلفن باشد، که شامل شماره پلیس(110) ، شماره آتش نشانی(125) و اورژانس پزشکی (115) می باشد.

امکانات مورد نیاز برای اورژانس

اکثر مطب ها یک کشو یا یک کیت برای شرایط اورژانس دارند که مسئولیت نگهداری و به روز کردن این تجهیزات به عهده دستیار دندانپزشک می باشد. جهت آمادگی برای اورژانس باید همیشه داروهای تزریقی،خوراکی و استنشاقی کیت اورژانس در کنار ماسک اکسیژن و لوله پلاستیکی، سوزن و سرنگ تزریق آماده باشند.

اکسیژن اغلب اوقات عامل ایده آل برای احیاء کردن بیمار بیهوش به علت بروز شرایط اورژانس می باشد، به جز بیمار دارای دیسترس تنفسی.

چند نکته:

• مخزن اکسیژن باید هر هفته برای احتمال نشتی توسط دستیار چک شود.
• تاریخ داروها درکیت اورژانس باید هر ماه توسط دستیار چک شود. قبل از تاریخ انقضا، داروی جدید تهیه شده و سریع با داروی قدیمی تعویض شود.
• نگهداری قرصها در ظروف پلاستیکی یا مقوایی یا مخلوط نمودن آنها با سایر قرصها یا کپسولها اثر دارو را کاهش می دهد. قرار دادن دارو در معرض هوا، گرما و رطوبت نیز باعث کاهش کارایی دارو می گردد.رعایت این موارد الزامی می باشد.

چند اصطلاح:

 :Symptom بیمار از احساسش قبل از درمان، در طول درمان یا بعد از درمان  به شما می گوید. مثلا من به سختی نفس می کشم.

 :Signوقتی که دندانپزشک یا دستیار کمک دندانپزشک تغییر وضعیت یک بیمار را مشاهده می کند. مثلا سرعت ضربان قلب بالا است یا بیمار صورت رنگ پریده پیدا کرده است.

نکته:

• Sign ازSymptom   قابل اعتمادتر می باشد.
• تشخیص شرایط اورژانس کار شما نیست. به عنوان دستیار دندانپزشک، وظیفه شما انتقال اطلاعات Sign وSymptom  مشاهده شده به دندانپزشک می باشد. تفسیر این اطلاعات بر عهده دندانپزشک می باشد.

علائم حیاتی

علائمی که نشان دهنده حیات ، مرگ و سلامت فرد است را علائم حیاتی می‌گویند.

علائم حیاتی هر بیمار جدید می بایست چک و ثبت شود تا یک ارزیابی پایه و اساسی از او بدست آید . بررسی علائم حیاتی بیمار در یک موقعیت اورژانس ضروری است و همه اعضای مطب می بایست  قابلیت انجام این مهارت را داشته باشند.

در مطب دندانپزشکی از  نبض سه شریان بدن انسان در شرایط مختلف استفاده می شود:

الف)شریان رادیال(Radial Artery) : در قسمت داخلی مچ دست در نیمه نزدیک تر به انگشت شست وجود دارد. برای چک کردن نبض بیمار استفاده میشود.

ب)شریان براکیال(Brachial Artery) : در قسمت داخلی آرنج قرار دارد. برای چک کردن فشار خون استفاده می شود.

ج)شریان کاروتید(Carotid Artery) : در هر دو نیمه راست و چپ گلو زیر زاویه مندیبل (محل جدا شدن تنه از راموس مندیبل) می باشد. نبض این شریان در شرایط اورژانس بررسی می شود، زیرا آخرین نبضی است که از بدن خارج می شود و اولین نبضی است که به بدن وارد می شود.

نکته:

• برای حس کردن نبض این شریان ها از انگشت اشاره و میانی استفاده کنید.
• هرگز از انگشت شست برای حس کردن نبض شریان ها استفاده نکنید، زیرا انگشت شست خود دارای نبض می باشد.

علائم حیاتی شامل موارد زیر می باشد :

1- نبض (pulse)

2- تنفس(Breath)

3- فشار خون ( Blood pressure)

4- درجه حرارت (Temperature)

1- نبض (pulse): نبض معرف ضربان قلب است. انبساط و انقباض قلب باعث ایجاد ضربان آن می شود.

چک کردن تعداد نبض:

• از شریان رادیال استفاده می کنیم.
• عدد نبض حس شده زیر انگشتان را برای مدت یک دقیقه محاسبه می‌کنیم. تعداد نبض طبیعی در حالت استراحت در بزرگسالان 100-60 نبض در دقیقه (Beats per minute)است که با اختصار BPM  نمایش داده می شود.

2- تنفس(Breath)

به مجموع عمل دم و بازدم تنفس می گویند. بدن ما در  عمل دم اکسیژن می گیرد و در عمل بازدم دی اکسید کربن را دفع می کند.

چک کردن تعداد تنفس

• تنفس از روش مشاهده به قفسه سینه و شمارش تعداد تنفس ها در یک دقیقه استفاده می کنیم.

• تعداد تنفس طبیعی در حالت استراحت در فرد بالغ 20-12 تنفس در دقیقه (Breath per minute) می باشد که با اختصار BPM  نمایش داده می شود.

3- فشار خون ( Blood pressure)

به میزان کاری که قلب برای منتشر کردن و پمپ کردن خون در سراسر بدن انجام می دهد فشارخون می گوییم. فشار خون را با دستگاه فشارسنج  (Sphygmomanometer) و به کمک گوشی پزشکی (stethoscope) اندازه گیری می کنند.

دستگاه فشار سنج از کاف (cuff) قسمتی که روی بازو بسته می شود، صفحه مدرج برای تعیین میزان فشار سیستولیک و دیاستولیک ، پمپ و لوله های رابط تشکیل شده است .

 فشار خون از دو جزء اصلی تشکیل می شود :

الف) فشار خون سیستولیک یا ماکزیمم (Max) : حداکثر فشار خون ایجاد شده از سمت قلب که به شریان ها وارد می شود.

ب) فشار خون دیاستولیک یا مینیمم(Min) : حداقل فشار ایجاد شده از سمت قلب که بر دیواره شریان ها وارد می شود .

عدد بدست آمده درفشارسیستولیک و دیاستولیک به صورت کسر بیان می شود . فشار سیتولیک در صورت کسر و فشار دیاستولیک در مخرج کسر قرار میگیرد. 

فشار خون طبیعی در حالت استراحت 80/120میلی متر جیوه می باشد . که به اختصاری با mm/Hg نمایش داده می شود.

 انواع دستگاه فشارسنج شامل :

الف) دستگاه فشار سنج عقربه ای

ب) دستگاه فشارسنج جیوه ای

ج) دستگاه فشار سنج دیجیتالی : در این دستگاه به گوشی پزشکی نیاز نداریم.

در این دستگاه فشار خون به صورت دیجیتال روی صفحه نمایش دستگاه نشان داده می شود.

نحوه چک کردن فشار خون:

• کاف را در حدود 2 تا 4 سانتیمتر بالاتر از چین آرنج به دور بازو ببندید .
• دیافراگم مسطح گوشی پزشکی را روی محل نبض براکیال قرار دهید و نگه دارید.
• پمپ هوا را در کف دست راست گرفته و پیچ دریچه را با انگشت شست و اشاره همان دست محکم کنید تا بسته شود . سپس پمپ را فشار دهید تا هوا وارد کاف شود و این کار را ادامه دهید تا درجه  فشار سنج عدد حدود mm/Hg 220 را نشان دهد .
• در حالی که با گوشی پزشکی در حال گوش دادن هستید ، پیچ دریچه را کمی باز کنید و اجازه دهید هوا به آرامی خارج شود.
• هنگامی که اولین صدای ضعیف شبیه به ضربه زدن از طریق گوشی پزشکی شنیده شد، عددی که فشارسنج نشان می دهد را به خاطر بسپارید . این عدد همان فشار سیستولیک است و در صورت کسر نوشته می شود .
• وقتی صدای نبض از طریق گوشی حذف شد و دیگر صدایی نشنیدید،مجدد عددی که فشارسنج نشان می دهد را به خاطر بسپارید. این عدد همان فشار دیاستولیک است و در مخرج کسر نوشته می شود .
• وقتی فشار دیاستولیک هم خوانده شد پیچ دریچه پمپ را کاملا باز کنید تا هوای داخل کاف یا بازوبند کاملاَ خارج شود .
• در نهایت عددهای به خاطر سپرده شده سیستولیک و دیاستولیک رادر پرونده بیمار به عنوان فشار خون ثبت کنید.

4-  درجه حرارت (Temperature)

فعالیت و سوخت وساز بدن تولید حرارت می کند . کاهش یا افزایش این حرارت می‌تواند خطرناک باشد درجه طبیعی حرارت بدن 7/37-8/36 درجه سانتیگراد می‌باشد که با اختصار ° c  نمایش داده می شود که به صورت میانگین درجه طبیعی حرارت بدن را ° c  37 بیان می کنند.

برای سنجش دمای بدن از دماسنج ( ترمومتر) استفاده می شود و در دندانپزشکی معمولا از طریق دهان درجه حرارت را اندازه گیری می کنند.

انواع ترمومتر ( thermometer) شامل:

الف) ترمومتر جیوه ای

ب) ترمومتر نواری

ج) ترمومتر دیجیتالی