شناخت عوامل موثرعفونت در آزمایشگاه

عفونت Infection یک واکنش بدن به حضور میکروب‌ها، ویروس‌ها یا قارچ‌ها است که می‌تواند در انواع مختلف از بیماری‌های خفیف تا برخی بیماری‌های جدی و حتی زنده گونه‌ها ایجاد کند. عفونت‌ها را می‌توان به دو نوع تقسیم کرد: عفونت‌های محلی که در یک ناحیه خاص از بدن رخ می‌دهند و عفونت‌های سیستمیک که به سراسر بدن گسترش می‌یابند. از علایم متداول عفونت شامل تب، درد، قرمزی و تورم در ناحیه مبتلایان است. در ادامه با عوامل ایجاد عفونت در بخش های مختلف بیشتر توضیح داده می شود:

عوامل موثر در ایجاد عفونت عبارتند از :

عامل عفونت، مخزن، منبع، راه خروج، راه ورود، راه انتقال، میزبان حساس

الف) عامل عفونت: که می‎تواند انواعی از میکرو ارگانیسم‎ها نظیر ویروس، باکتری، قارچ، تک یاخته ای‎ها و … باشد. لازم به ذکر است که عفونت به معنی ورود، گسترش یا تکثیر عامل عفونی بیماری زا در بدن موجود زنده اعم از انسان و حیوان است.

سطوح عفونت

1- استقرار( colonization): استقرار عامل عفونی در سطح بدن ابتدایی ترین سطح عفونت است. در این سطح عامل بیماری زا فقط به میزانی که برای حفظ بقای خود لازم است تکثیر می‎یابد در نتیجه هیچ‌گونه نشانه قابل تشخیص از عکس‌العمل میزبان را ایجاد نمی‎کند.

2-عفونت ناپیدا (پنهانی) (Latent): در این مرحله عامل بیماری زا در بدن میزبان بدون نشانه‎های ایمنی و تظاهرات قابل تشخیص خونی یا بافتی و یا ترشحات بدن میزبان به صورت خفته به سر می‎برده و میزبان عامل بیماری زا را پراکنده نمی‎کند.

3-عفونت بدون علائم بالینی(Subclinical ): در این مرحله عامل بیماری زا در بدن میزبان تکثیر می‎یابد. ولی هیچ گونه نشانه بالینی و یا عضوی درفرد مشاهده نمی‎شود. بلکه حضور عامل عفونی در بدن فقط از طریق آزمایشات پاراکلینیکی قابل تشخیص است . در این مرحله بیماری قابل سرایت است .

• عفونت با علائم بالینی : در این مرحله علائم و نشانه‎های بالینی به صورت خفیف / متوسط /شدید و یا کشنده ظاهر می‎شوند.

ب)مخزن عفونت :

مخزن عبارت است ازانسان، حیوان، بند پا، خاک،گیاه، ماده یا ترکیبی ازاین‎ها که عامل بیماری زای عفونی به طور طبیعی درآن زندگی می‎کند و تکثیر می‎یابد و در درجه اول بقای عامل بیماری زا به آن وابسته است و جایی است که در آن به نحوی تکثیر می‎یابد که بتواند به میزبان حساس منتقل شود. مخزن زیست گاه طبیعی عامل بیماری زای عفونی است. 

انواع مخازن عفونت

1- مخازن انسانی 2- مخازن حیوانی 3- اشیاء

ج)منبع عفونت: انسان، جانور،لوازم یا ماده ای که عامل بیماری زا از آن می‎گذردو از این طریق به میزبان حساس راه می‎یابد.

د)راه خروج و ورود عامل بیماری زای عفونی

از جمله راه‎های خروج و ورود عامل بیماری زای عفونی می‎توان به چشم، گوش ،بینی پوست جراحت دار و دستگاه ادراری -تناسلی اشاره کرد.

ه)راههای انتقال عامل بیماری زای عفونی

 راه انتقال مکانیسمی است که عامل بیماری زای عفونی مخزن را ترک کرده وبه روش مستقیم یا غیر مستقیم به میزبان حساس (انسان یا غیر انسان ) و محیط انتقال می‎یابد. برخی عوامل بیماری زا فقط از یک راه منتقل می‎شوند و برخی راه‎های انتقال متعدد دارند. هرچه تعداد راه‎های انتقال بیش تر باشد مبارزه با آن دشوارتر است.

شما می توانید برای کار در محیط های آزمایشگاهی دوره تکنسین آزمایشگاه انجمن پرستاری ایران را انتخاب نمایید با دریافت مدرک معتبر بعنوان تکنسین آزمایشگاه فعالیت نمایید. برای اطلاعات بیشتر از برگذاری و میزان هزینه دوره با مرکز آموزش انجمن پرستاری تماس بگیرید: 02166575754

 

انواع راه‎های انتقال:

 الف ) مستقیم        ب) غیرمستقیم

 

انواع راه‎های انتقال مستقیم عبارت است از:

1- تماس( contact) : راه مستقیم و بلافاصله انتقال عامل بیماری زای عفونی است .مثل تماس با پوست – تماس مخاط با مخاط- تماس پوست با مخاط

دست دادن، روبوسی، لمس بدن و رابطه جنسی نمونه‎هایی از این راه انتقال است. 

2-ریز قطره یا droplet : منظور ذراتی از بزاق است که درحین عطسه زدن سرفه کردن حرف زدن انداختن آب دهان و بینی بیرون رانده می‎شوند. هرگاه فرد در فاصله 30-60 سانتی متری فرد آلوده باشد این ذرات ریز حاوی عامل بیماری زا به فرد سالم منتقل می‎شوند.

3-گزش : گزش توسط حیواناتی مثل سگ و گربه و سایر سگ سانان و گرگ سانان می‎باشد. که در هنگام حمله و ایجاد جراحات، عامل بیماری زای عفونی وارد بدن میزبان می‎شود مثل بیماری هاری.

4- انتقال مادر به جنین: این نوع راه انتقال می‎تواند به صورت جفت گذرباشد. در حالت جفت گذر، دردوران بارداری مادر واز راه جفت به بدن جنین منتقل می‎شود. مثل انتقال ایدز و هپاتیت B از مادر به جنین از طریق جفت یا درحین زایمان وهنگام عبور نوزاد از کانال زایمانی مادر مثل سوزاک و سفیلیس.

5- خاک و تماس با آن : گاهی خاک نقش مخزن را برای عامل بیماری زای عفونی دارد. بیماری کزاز مثالی از این وضعیت است.

چنانچه مخزن حیوان باشد می‎توانیم با معدوم کردن دام آلوده حلقه مهمی از زنجیره را حذف کنیم. درمورد جنون گاوی یا آنفولانزای مرغی این امر صادق بود.

در مورد مخازن انسانی مانند بیماری ایدز یا هپاتیت B، از بین بردن مخزن غیرممکن است.

در این حالت شناخت راه‎های انتقال بیماری و پیش گیری از آن کمک کننده است.

 

در مورد بیماری‎های عفونی، چنانچه مخزن بیماری انسان باشد اقدامات زیر صورت می‎گیرد:

1-پیش‌گیری

 در این فاز 2 اقدام اساسی باید کنار هم صورت بگیرد :

 الف ) تشخیص سریع و به موقع : که در این حالت امکان مداوای قطعی بیماری بیش تر است.

 ب) درمان : چرا که درمان بیماری دوره واگیری بیماری عفونی را کم کرده و احتمال عوارض شدید و غیر قابل برگشت را نیز کم می‎کند.

مکانیسم‎های انتقال عفونت

در این مبحث توجه ما به مکانیسم‎های مختلفی است که موجب رسیدن عامل بیماری زا به انسان میزبان و آلوده کردن او می‎شود. این مطلب شامل خارج شدن عامل بیماری زا از منبع یا مخزن، انتقال به میزبان حساس و ورود به بدن میزبان می‎شود. انتقال ممکن است به صورت مستقیم یا غیر مستقیم انجام شود که شرح آن در طرح زیر آمده است:

انتقال مستقیم عبارت است از جابجایی مستقیم عامل عفونت زا از میزبان و یا مخزن به محل مناسبی برای ورود به بدن میزبان دیگر . این روش‎ها تنها شامل تماس مستقیم مانند بوسیدن و رابطه جنسی نیست بلکه پاشیدن قطرات ترشحات دهان وبینی، عطسه و سرفه بر غشای مخاطی دیگران نیز نوعی انتقال مستقیم به حساب می‎آید. انتقال به وسیله این گونه قطرات به این دلیل جز انتقال مستقیم طبقه بندی می‎شود که باید در فاصله بسیار کمی انجام گیرد زیرا این قطرات فقط می‎توانند فاصله‎هایی در حدود نیم متر راقبل از سقوط بر زمین طی کنند.

انتقال مستقیم هم چنین شامل در معرض تماس قرار گرفتن با عوامل قارچی، هاگ، میکروب‎ها و سایر انگل‎هایی که در خاک یا سبزی قرار دارند نیز می‎باشد. مثل کرم قلابدار

 انتقال غیر مستقیم ممکن است به صورت انتقال از طریقوسیله، ناقل و یا هواباشد. انتقال  از طریق  وسیله عبارتست از تماس غیر مستقیم به کمک اشیای بی جان مثل رختخواب، اسباب بازی، وسایل جراحی، غذا و آب آلوده و هم چنین مایعات تزریقی داخل وریدی. در این حالت ممکن است عامل بیماری زا قبل از رسیدن به انسان تکثیر و یا تکامل نیز پیدا کند.

در انتقال از طریق ناقل عامل عفونت زا به وسیله بند پایان به میزبان حساس می‎رسد. ممکن است بند پای مورد نظر عامل بیماری زا را به طریق مکانیکی یعنی با آلوده کردن پا به ضمائم دهانی خود حمل کند که در این صورت عامل بیماری زا روی بدن ناقل تکثیر پیدا نمی‎کند. وبالاخره ممکن است انتقال غیر مستقیم از نوع انتقال از طریق هوا باشد. گرد وغبار و هسته‎های قطره‎ای دو نوع اجسامی هستند که در این روش انتقال دخالت می‎کنند. گرد وغبار ذراتی است که دارای اندازه‎های متفاوت است و از تعلیق هسته هاذراتی که در کف اطاق یا تخت خواب قرار دارند و یا ذراتی که از وزش باد در فضا معلق می‎شوند حاصل می‎شوند. هسته‎های قطره‎ای اجسام بسیار ریزی هستند که پس از خشک شدن قطره‎ها باقی می‎مانند و ممکن است از راه‎های مختلف به وجود آیند. یکی از این راه‎ها تبخیر قطره‎هایی است که بوسیله سرفه یا عطسه در فضا وارد می‎شوند.

ذرات هسته‎ای همچنین از افشاندن اجسام آلوده در هوای آزمایشگاه‎ها و یا پودر کردن حیوانات در کشتارگاه‎ها می‎توانند به وجود آیند.

این ذرات به دلیل کوچک بودن می‎توانند برای مدتی طولانی در فضا معلق باشند و همراه با استنشاق هوا به حباب چه‎های ریه منتقل شوند.

ذراتی که قطر آنها بیش از 5 میکرون باشد معمولا به ریه‎ها نمی‎رسند زیرا در مجاری بالای تنفسی باقی می‎مانند. هر چه اندازه قطره‎ها کوچک تر می‎شود درصد بیش‎تری از آن‎ها به ریه‎ها رسیده و در آنجا نگهداری می‎شوند.

در پاره‎ای از بیماری‎ها انتقال عفونت از طریق هوا دارای اهمیت فوق العاده‎ای است. برای مثال شخصی که دارای یک حفره باز سلی باشد می‎تواند با سرفه کردن قطره‎هایی را منتشر کند پس از مسافت کوتاهی یا بر زمین بیافتد و یا به وسیله اشخاص دیگر استنشاق شوند ( تماس مستقیم) از آنجا که این ذره‎ها بزرگ هستند چنان که استنشاق شوند در مجاری تنفسی باقی خواهند ماند. با این حال پاره‎ای از ذره‎ها به هسته‎های قطره‎ای تبدیل می‎شوند که می‎توانند مستقیما به حبابچه‎ها برسند.

اینک عقیده بر این است که بزرگترین راه انتقال بیماری سل از شخصی به شخص دیگر از طریق هوا یعنی هسته‎های قطره‎ای می‎باشد. در انتقال عفونت از طریق هوا، اعمال و روش‎هایی از قبیل تهویه کافی و سالم سازی هوا برای کم کردن میزان بروز عفونت ضرورت دارد.

روش ضد عفونی و استرلیزاسیون،پوشیدن گان و دستکش و ماسک، رعایت بهداشت فردی و اهمیت شستشوی دست‎ها.