کاربرد ضدعفونی و گندزدایی طبی در عفونت
روشهای گند زدایی طبی به طور مداوم در داخل و خارج موسسات بهداشتی به کار میرود، زیرا چنین تصور میشود که عوامل بیماری زا محتملا همیشه وجود دارند، برای مثال فنجانهای عمومی نوشیدنیها به دلیل آنکه بعد از مصرف توسط حاملین عوامل بیماری زا آلوده میشوند، غیر بهداشتی محسوب میگردند. چنانچه در یک محیط مراقبت بهداشتی نظیر بیمارستان، مطب و … عامل بیماری زای خاصی شناسایی شود، برای جلوگیری از انتشار ثانویه ارگانیسمها روشهای گند زدایی طبی به کار میرود. گسستن زنحیره عفونت مسئولیت پرستار یا هر شخص شاغل در واحد بهداشتی است که ارائه مراقبت مطمئن به بیمار، حفظ و به همان ترتیب خودش از میکرو ارگانیسمهای مواد بیماری زا را شامل میگردد.
انجمن پرستاری ایران کلاس هایی کاربردی پرستاری پزشکی فراهم نموده تا برای نیازهای شما و یا اشتغال در بازار کار می توانند موثر باشند از این رو برای ثبت نام در کلاس های دوره نمونه گیر و تکنسین آزمایشگاه با شهریه بسیار مناسب در کوتاه مدت می توانید در فضای آزمایشگاه فعالیت نمایید برای اطلاعات بیشتر با این شماره تماس بگیرید 02166575754
اعمال اساسی گند زدایی بالینی که هنگام ارائه مراقبت به بیماران باید به کار گرفته شوند:
1 -انجام عمل بهداشت خوب دست ها
2- محافظت از اجسام و وسایل آلوده به منظور عدم تماس با البسههای خود.(حمل ملحفه یا وسایل مورد استفاده آلوده به طوری که با لباس هایتان تماس نداشته باشد.)
3- بیمارانی را که دارای سرفه، عطسه یا مشکل تنفسی هستند را از برخورد مستقیم با دیگران منع کنید. دستمال کاغذی در اختیار آنان قرار داده و به آنها آموزش دهید که برای جلوگیری از انتشار قطرات ترشحی در هوا، دهان و بینی خود را بپوشانند.
4- در ابتدا جاهای پاکیزه تر را تمیز نموده و سپس نواحی کثیف تر را بشویید. این عمل از آلوده تر شدن نواحی تمیز جلوگیری میکند.
5- وسایل کثیف ومصرف شده را مستقیما در داخل سطلهای زباله مناسب بریزید. وسایلی را که با ترشحات بدن یا سایر مواد ترشحی آلوده و خیس شده اند را قبل از دور انداختن در کیسه زبالههای ضد آب، مثلا کیسههای پلاستیکی بریزید. آنها را طوری بپیچید که از برخورد آنها با دست و بدن شخصی که قرار است آنها را گرفته و دور بیاندازد پیش گیری شود.
6- برای جلوگیری از پاشیده شدن مایعات آلوده به محیط اطراف و خودتان، مثل محلول دهان شویه و موادی از این قبیل که باید دور ریخته شوند را مستفیما داخل چاه فاضلاب بریزید.
7- وسایلی را که مشکوک به آلودگی آنها یا عوامل بیماری زا هستید، استریل نمایید. درصورت لزوم بعد از استریل نمودن آنها میتوانید برای انجام اعمال تمیز استفاده کنید.
اعمال بهداشتی فردی که از انتشار میکرو ارگانیسمها جلوگیری مینماید را بکار بگیرید. مثال شامپو زدن موها به طور منظم، کوتاه نگه داشتن یا بستن آنها با سنجاق به منظور محدود ساختن امکان انتقال میکرو ارگانیسمها، کوتاه کردن ناخنها و جلوگیری از شکستن آنها و آسیب دیدن لبه و اطراف آن، عدم استفاده از حلقههایی که دارای شیارند و جواهراتی که میتوانند جایگاه میکرو ارگانیسمها شوند.
بهداشت دست
موثرترین راه برای کمک به پیشگیری از انتشار ارگانیسمها شستن دست هاست . برطبق راهنماهای اخیر CDS ( مرکز پیشگیری و کنترل بیماریها ) در حال حاضر واژه بهداشت دست، به شستن دستها با آب و صابون فراوان، استفاده از ضد عفونی کنندهها، پاک کردن و مالش دستها با فرآوردههایی با پایه الکل و ضد عفونی جراحی دستها اطلاق میگردد. صرف نظر از اختلافنظرهای موجود در مورد عوامل پاک کننده مناسب، حداقل طول مدت شستشو و دفعات ایده آل کافی شستن دستها، همه توافق کرده اند که این عمل مهم ترین روش پیشگیری از عفونتها است. تمام پرسنل و مراقبین بهداشتی باید روی این روش ساده که میتواند زنجیره عفونت را بگسلد تاکید ورزند.
فلور باکتریای روی دستها : به طور طبیعی دو نوع فلور باکتریایی، باکتریهای ناپایدار و پایدار ساکن روی دستها یافت میشود. باکتریهای ناپایدار که نسبتا کم ( از نظر تعداد و نوع) هستند به طور معمول طی فعالیتهای روزمره زندگی، در نواحی تمیز و عریان پوست تجمع مییابند. آنها چسبندگی ناپایداری با پوست دارند و معمولا درنواحی چرب، روغنی و کثیف و تا حد زیادی در زیر ناخنها یافت میشوند. باکتریهای ناپایدار اعم از بیماری زا میتوانند نسبتا به آسانی شستشوی کامل و مکرر دستها از بین بروند. باکتریهای پایدار (ساکن) به طور طبیعی در چینهای پوست وجود دارند و از نظر نوع و تعداد تا حدودی ثابت هستند. آنها به طور محکم به پوست چسبیده اند و باید با یک ماهوت پاک کن ( برس ) برداشته میشوند.آنها نسبت به باکتریهای ناپایدار، در برابر عمل ضد عفونی کنندهها نیز حساسیت کم تری دارند. به همین دلیل پاک کردن همه باکتریها از روی پوست امکان پذیر نمیباشد. احتمالا اگر باکتریهای ناپایدار در طی مدت زمان کافی به مقدار زیادی وجود داشته باشند، با محیط پوست تطابق مییابند و بنا براین به باکتریهای پایدار تبدیل میگردند.
به این ترتیب اگر ارگانیسمهای بیماری زا باکتریهای پایدار روی پوست شوند، دستها ناقلین این ارگانیسمهای خاص میشوند. بنابراین برای کمک به پیشگیری از تبدیل باکتریهای ناپایدار به پایدار در روی دستها، به سرعت پس از مشاهده کثیفی روی آنها، بعد از هر بار تماس با اشیاء و اجسام آلوده و پس از درآوردن دستکشها حائز اهمیت است.
عوامل پاک کننده
محصولات متنوعی برای بهداشت دستها در دسترس میباشند. صابونها و عوامل پاک کننده که تحت عنوان عوامل غیر ضد میکروبی نیز نامیده میشوند، برای تمیز کردن مکانیکی معمول دستها و زدودن میکرو ارگانیسمهای ناپایدار به اندازه کافی مورد توجه قرارگرفته اند.
آنها به دلیل کشش سطحی پائین تر به عنوان عوامل جذب کننده خمیری یا سایر اشکال آنها موثرند. اغلب مصرف یک نوع خاص در موسسه مراقبت بهداشتی ،به ترجیح کارکنان یا موسسه بستگی دارد.
درهر محیطی که درآن امکان خطر زیادی برای بروز عفونت وجود دارد، کاربرد محصولات شستشوی دست حاوی یک ماده گندزا یا ضد باکتری توصیه میگردد. هنگامی که این عوامل با غلظتهای خاصی موجود باشند، میتوانند باکتریها را کشته یا رشد آنها را متوقف سازند. در مطالعات متعددی اثبات شده است که پاک کنندههای دست با پایه الکل، نسبت به صابونهای ضد میکروبی میزان باکتریهای موجود روی دستهای کارکنان تیم مراقبت بهداشتی را به طور موثرتری کاهش میدهند، بنابراین انتشار عفونتهای بیمارستانی را نیز تقلیل میدهند.
غلظت الکل پاک کنندههای دست با پایه الکلی 60 و 90 درصدمی باشد و به صورت کف، ژل یا لوسیون در دسترس هستند. پاک کنندههای دست با پایه الکل علاوه بر توانایییشان در کاهش کلی میزان عفونت، باعث صرفه جویی در زمان شده، نیاز به دستشویی ندارند و در محیطهای مراقبت از بیماری میتوانند به آسانی در دسترس قرار گیرند. مطالعات نشان داده اند که هزینههای اضافی این عوامل ضد میکروبی با هزینههای مربوط به کاهش تعداد عفونتهای اکتسابی از بیمارستان برابری میکند. محصولات با پایه الکلی به دلیل ماهیت شان هنگامی که مکررا مورد استفاده قرار میگیرند، میتوانند باعث تحریک و خشکی پوست شوند. این عیب از نائل شدن به هدف این محصول که کاهش تعداد ارگانیسمهای سطحی است جلوگیری میکند. زیرا که پوست آسیب دیده محل پرورش ارگانیسمها شده و پاک شدن آن را به اندازه کافی مشکل میسازند. بنابراین پاک کنندههای دست با پایه الکلی جدید حاوی امولسیونهایی هستند که برای رفع این نگرانیها افزوده شده اند و آنها را قابل قبول تر کرده اند. برای نرم کردن پوست صدمه دیده، بعد از تکمیل مراقبت از بیمار، بهتر است لوسیونها نیز مصرف شوند. برای مصارف شخصی، ظروف کوچک و غیر قابل پرشدن مجدد که احتمال آلوده شدن آنها با باکتریها کم تر میباشد توصیه میگردد. از امکان اثرات نامطلوب لوسیونهای با پایه روغنی برتمامیت و یکپارچگی دستکشهای لاتکس آگاه باشید.
توصیههایی برای بهداشت دستها
چنانچه دستها کثیف به نظر میآیند و با خون یا سایر معاینات بدن آلوده شده اند، دستها را به طور کامل با یک صابون غیر ضد میکروبی و آب، یا صابون ضد میکروبی و آب بشویید . دستها را قبل از خوردن و بعد از استفاده از توالت بشویید. برای پیشگیری از تحریک پوست، از آب گرم و آب داغ استفاده نمایید. چنانچه دستها به طور قابل مشاهده ای کثیف نیستند، از یک ماده پاک کننده دست با پایه الکلی برای زدودن آلودگی دستها استفاده نمایید.
دستها را قبل و بعد از داشتن تماس مستقیم با بیماران، قبل از پوشیدن دستکشهای استریل برای انجام یک روش و بعد از در آوردن دستکشها ضد عفونی نمایید .همچنین دستها رابعد از تماس با اجسام بی جان اطراف بیمار، و یا چنانچه در طی مراقبت از او دستها را از یک ناحیه آلوده به یک محل تمیز روی بدن وی حرکت میدهید آلودگی زدایی نمایید.
پس از تماس با مایعات یا ترشحات بدن، غشاهای مخاطی، پوست ناسالم و پانسمان زخمها نیز آلودگی زدایی دستها را انجام دهید. به طور متناوب ( جایگزین ) دستها را با یک صابون ضد میکروبی و آب بشویید.در اکثر راهنماها در آوردن کلیه جواهرات به جز حلقه ازدواج توصیه شده و معطوف داشتن توجه خاص به محلهایی که با باکتریها تجمع مییابند سفارش میشود. همچنین با داشتن حلقه این احتمال وجود داردکه هنگام پوشیدن دستکش، نگینهای جواهر آن گیر کرده و دستکش پاره شود.
از آن جایی که اکثر ارگانیسمها در زیر و اطراف ناخنها تجمع مییابند، باید کوتاه نگه داشته شده و توجهات خاصی نیز به زیر و اطراف آنها معطوف گردد. اینکه آیا لاک ناخنها باعث افزایش تعداد ارگانیسمها میشود یانه کاملا آشکار نگردیده، لاک ناخن شفاف نسبت به لاکهای رنگی ارجح میباشد چرا که نواحی زیر ناخنها قابل مشاهده هستند. ناخنهای مصنوعی توصیه نمیشوند زیرا نسبت به ناخنهای طبیعی پناه بیشتری برای باکتریها میباشند، لذا فرد استفاده کننده را در معرض خطر بیشتری برای گسترش عفونتهای قارچی در بستر ناخنها قرار میدهند. از طرفی نواحی مزبور را نیز میتوان دقیقا شستشو ومالش داد.
گرچه کارکنان تیم مراقبت بهداشتی از اهمیت شستن دستها آگاهند، لیکن اغلب مطالعات گزارش میدهند که رعایت و پذیرش این اقدام پیشگیری کننده ساده در عمل مشکل است .با وجود تلاشهای آموزش گسترده شستن دستها مکررا انجام نمیگیرد.
پوشیدن دستکش نمیتواند جایگزین مناسبی برای شستن دستها شود. در واقع گرم مرطوب بودن داخل دستکشها محیطی ایده آل برای تکثیر باکتریها ایجاد میکند. به همین دلیل شستن دستها قبل و بعد از استفاده از آنها اهمیت بیشتری مییابد.همچنین تحقیقات نشان میدهند که پوشیدن دستکش محافظت کامل ازارگانیسمهای عفونت زا را تضمین نمیکنند . دستکشها موانعی را ایجاد میکنند ولی غیر قابل نفوذ نمیباشند. این مسئله اثبات شده است که کارکنان مراقبت بهداشتی در بسیاری از موارد پدید آمدن نقصی در مانع دستکش را تشخیص نمیدهند. چنانچه کارکنان مراقبت بهداشتی در معرض خون یا مایعات بدن قرار گیرند، دستکشهای دوتایی ( پوشیدن 2 دستکش ) توصیه میشود.
