آشنایی با آناتومی دندان

آشنایی دستیار دندانپزشک با آناتومی و فرم دندان های هر فرد یکی از بخش های مهم در کار دستیار دندانپزشک می باشد از این رو این مرحله را با دقت بیشتر توجه کنید. جهت ثبت نام برای کلاس های دستیار دندانپزشک (تکنسین دندانپزشک) و دریافت مدرک معتبر جهت اشتغال و یا مهاجرت می توانید با مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران شعبه اصلی تماس بگیرید: 02166120169 – 02166575754

دندان از دو قسمت اصلی 1.تاج و 2.ریشه تشکیل شده است.

1. تاج(Crown):

قسمتی از دندان می باشد که در دهان قابل مشاهده است.تاج از سه لایه تشکیل شده است:

الف: مینا(Enamel): خارجی ترین لایه و سطح پوشاننده تاج می باشد.

ب: عاج(Dentin): لایه میانی بین مینا و پالپ تاجی می باشد.

ج:عصب(پالپ تاجی): داخلی ترین لایه تاج می باشد.

2. ریشه :(Root)

قسمتی از دندان است که غالبا در دهان دیده نمی شود، زیرا توسط استخوان اطرافش پوشیده شده است و دندان را ثابت سر جای خودش نگه می‌دارد. ریشه دندان نیز از سه لایه تشکیل شده است:

الف:سمان:(Cementum) خارجی ترین لایه و سطح پوشاننده ریشه می باشد.

ب: عاج(Dentin):لایه میانی بین سمان و پالپ ریشه ای می باشد.

ج: عصب(پالپ ریشه ای):داخلی ترین لایه ریشه می باشد.

نکته:

• عاج در قسمت تاج و ریشه مشابه و در امتداد یکدیگر قرار دارند.
• پالپ تاجی و پالپ ریشه ای نیز مشابه،در امتداد یکدیگر قرار دارند.
• خارجی ترین لایه درتاج،مینا و در ریشه،سمان می باشد.

بافتهای دندان:

1- مینا 2- عاج 3- پالپ 4- سمان

1. مینا (Enamel):

سخت­ترین بافت بدن بوده و تاج آناتومیک را می­پوشاند.این لایه شفاف باعث زیبایی دندان و حفاظت از دندان در برابر نیروی جویدن می شود.با تخریب مینا توسط پوسیدگی یا شکستگی دندان امکان ساخت مجدد آن توسط بدن وجود ندارد، زیرا مینا قدرت ترمیم ندارد.

2. عاج (Dentin)

ماده­ای غیرشفاف است که از تعداد زیادی میکروتوبول تشکیل شده است. قسمت عمده بافت دندان از عاج تشکیل شده است.پوسیدگی در صورت پیشرفت، بعد از مینا به عاج می رسد. عاج از مینای دندان نرم تر است،بنابراین سرعت پیشرفت پوسیدگی در آن سریع تر است.

3. 3. پالپ(Pulp):

بخش زنده داخلی و مرکزی دندان که شامل اعصاب و عروق خونی می باشد. پالپ در ریشه به صورت کانال و در تاج به صورت حفره یا چمفر وجود دارد. کف چمبر همان فورکا (محل اتصال ریشه های دندان چند ریشه) از داخل بوده که شکل طاقدیسی دارد. اعمال مربوط به تغذیه دندان، حس دندان و وظیفه ساخت عاج جدید به عهده این بخش از دندان است. با گسترش پوسیدگی به پالپ، درد دندان ایجاد می شود. به دلیل فعالیت عاج­سازی به طرف مرکز دندان با افزایش سن اتاقک پالپ کوچکتر می­شود. پالپ از دو قسمت تشکیل می شود که در امتداد یکدیگر قرار دارند:

الف:پالپ تاجی: در قسمت تاج دندان قرار دارد.

ب:پالپ ریشه­ای: در مجرای داخل ریشه­هاست.

4. سمان: (Cementum):

بافت همبندی شبیه استخوان است که سطح ریشه آناتومیک را می­پوشاند و ریشه دندان را به PDL (الیاف بین سمان و استخوان اطراف دندان)وصل می­کند. رسوب مکرر سمان در این ناحیه موجب جبران سایش سطح جونده دندانها شده و دندان را همواره در تماس دندان مقابل نگه می­دارد.

چند اصطلاح:

اپکس (Apex): انتهای مخروطی شکل هر ریشه را اپکس می­نامند.

اپیکال به معنای هر چیزی که در اپکس واقع شده است و پری اپیکال به معنای اطراف اپکس است.

فورامن اپیکال(Apical Foramen): سوراخ انتهای ریشه است که محل ورود و خروج عروق و اعصاب تغذیه کننده دندان به پالپ می­باشد.

پریودنتال لیگامان (PDL) : لیگامان دور دندانی (PDL) بافت همبند متراکمی است که مملو از رشته­های کلاژن بوده و بین سمان ریشه و استخوان آلوئول قرار دارد. ضخامت آن به طور متوسط 2/0 میلیمتر است.

فک جوش(Ankylosis): هرگاه قسمتی از PDL بنا به عللی مثل ضربه، عفونت یا التهاب از بین رفته باشد، سمان ریشه مستقیماً به استخوان آلوئول متصل می­گردد که اصطلاحاً انکیلوز (فک جوش) گفته می­شود.

زوائد آلوئولار:به استخوان متراکمی که دندان را احاطه کرده و باعث اتصال آن به استخوان فک می­شود، اطلاق می­گردد.

کرست آلوئولار(Alveolar Crest): به قله استخوان آلوئول بین دندانها کرست آلوئولار می گویند. در رادیوگرافی بصورت یک نوار اپک (سفیدتر) دور تا دور دندان را احاطه نموده و قابل مشاهده می­شود.

ساکت آلوئولار(Alveolar socket): به حفره‌ای که دندان در آن قرار می­گیرد ساکت آلوئولار گفته می­شود.

CEJ: محل اتصال سمان ریشه به مینای تاج را Junction Enamel Cemento می‌نامند که همان طوق (گردن) دندان است و خط سرویکال را به وجود می­آورد.

فورکا (Furcation): به محل انشعاب ریشه­ها در دندانهای چند ریشه­ گفته
می­شود.

به عبارت دیگر می­توان فورکا را محل اتصال ریشه ها دانست.

سیستم­ دندانی (Dentition): به مجموع دندانهای موجود در دهان گفته می شود. هر فرد از نظر زمان‌بندی سه سیستم دندانی را در طول عمر تجربه می­کند که عبارتند از:

1. 1. اولیه یا شیری (Primary/Decidous)
2. 2. مختلط (Mixed)
3. 3. دائمی (Permanent)
4. سیستم دندانی اولیه: همان سیستم دندانی شیری است. این دوره از 6 ماهگی تا 6 سالگی می­باشد.در این زمان تنها دندان­های شیری در دهان حضور دارند. تعداد دندانهای شیری 20 عدد بوده و در حدود 2 سالگی یا کمی بعد از آن تکمیل می‌شوند. ریشه دندانهای شیری به مرور تحلیل رفته و دندان شیری می­افتد و این زمان تقریباً مصادف است با رویش دندان دائمی زیرین.
5. سیستم دندانی مختلط: از هنگامی که اولین دندان شیری می­افتد تا هنگامی که آخرین دندان شیری می­افتد سیستم دندانی مختلط است (بین 12-6 سالگی).در این سیستم دندانی ترکیبی از دندانهای شیری و دائمی وجود دارد.
6. سیستم دندانی دائمی: هنگامی که آخرین دندان شیری می­افتد سیستم دندانی مختلط تبدیل به سیستم دندانی دائمی می­شود.در این سیستم دندان فقط دندانهای دائمی وجود دارد و شامل 32 دندان می باشد.

انواع دندان:

دندانها بر حسب شکل و وظیفه­ای که به عهده دارند به 4 گروه تقسیم می­شوند:

1. 1. اینسایزورها(Incisors): شامل سانترال اینسایزور و لترال اینسایزور (پیش میانی و پیش کناری) بوده، جهت بریدن غذا بدون اعمال نیروی سنگین طراحی شده است. دارای یک لبه نسبتاً تیز و برنده است.غالبا تک ریشه­ای می­باشند. 2.کانین(Canine):به آن دندان نیش یا کاسپید هم می­گویند. در گوشه قوس دندانی بعد از سانترال و لترال اینسایزور قراردارد. دارای یک تاج ضخیم و نوک تیز بوده که توانایی بریدن و پاره کردن غذا با اعمال نیروی سنگین را دارد.

ریشه آن یک ریشه کشیده و بلند بوده و اغلب بلندترین ریشه قوس فکی است. به همین دلیل این دندان معمولاً آخرین دندانی است که بیمار از دست می­دهد.

3- پرمولرها (Premolar): همان دندان­های آسیاب کوچک یا بای کاسپید هستند که شامل پرمولر اول و پرمولر دوم می باشد. جهت جویدن و پاره کردن غذا به کار می رود.

نکته:

• دندانهای پرمولر غالبا تک ریشه هستند، به جز پرمولر اول فک بالا که دو ریشه است.
• در سیستم دندان شیری دندان پرمولر وجود ندارد.

4. مولرها(Molar): همان دندانهای آسیاب بزرگ بوده، جهت جویدن و آسیاب کردن غذا با اعمال نیروهای سنگین به کار می­رود. مولرهای فک پایین دو ریشه­ای و مولرهای فک بالا سه ریشه­ای می­باشند.

نکته: درسیستم دندانی شیری فقط مولر اول و مولر دوم شیری داریم اما در سیستم دندانی دائمی مولر اول،مولر دوم و مولر سوم دائمی وجود دارد.

سیستم دندانی: به مجموع دندانهای موجود در دهان(فک بالا و پایین) گفته می‌شود.

قوس دندانی (Dental Arch): به مجموع دندانهای موجود در یک فک گفته می­شود.

کوادرانت یا ربع فکی(Quadrant): اگر هر قوس دندانی را از خط وسط به 2 قسمت مساوی تقسیم کنیم ماحصل هر دو فک، 4 ربع فکی خواهد بود.

در هر کوادرنت سیستم دندان شیری 5 دندان شیری و در هر کوادرنت سیستم دندان دائمی 8 دندان دائمی وجود دارد.

سکتانت یا  فکی(Sextant): هنگامی است که قوس دندانی را به 3 قسمت بدین شرح تقسیم نمائیم:

از دندان نیش تا نیش به نام سکستانت قدامی و از دندان 8-4   هر سمت به نام سکستانت خلفی.

سیستم­های نام­گذاری دندانها

در سیستم نامگذاری دندان های بیمار باید دقت کرد که بیمار در مقابل ما قرار دارد. به همین علت اطلاعات مربوط به نیم فک راست بیمار در سمت چپ برگه (چارت) و

اطلاعات مربوط به نیم فک چپ بیمار در سمت راست برگه (چارت) ثبت می شود.

جهت نامگذاری دندانها 3 سیستم پذیرفته شده به شرح زیر به کار می­رود:

1- سیستم نامگذاری یونیورسال (Universal):

در این سیستم دندانها را از عدد 1 تا 32 شماره­گذاری می­نمایند.

دندان شماره 1 مولر سوم راست فک بالا، دندان شماره 16  مولر سوم چپ بالا، دندان شماره 17 مولر سوم چپ پایین و دندان 32 مولر سوم راست پایین است.

برای نامگذاری دندان­های شیری در این سیستم از حروف انگلیسی بزرگ استفاده می­کنند که از حرف A شروع شده و به حرف T ختم می­گردد.

2- سیستم استاندارد بین المللی (FDI):

در این سیستم برای نامگذاری دندان به هر دندان2 عدد اختصاص می­یابد. عدد اول سمت چپ نمایانگر کوادرانت مربوطه و عدد دوم سمت راست شماره دندان مربوطه می­باشد.

الف) برای نامگذاری دندانهای دائمی: کوادرنت ها (عدد سمت چپ) بدین شرح است: کوادرنت 1 راست بالا، کوادرنت 2 چپ بالا، کوادرنت 3 چپ پایین و کوادرنت 4 راست پایین بیمار است.

شمارش دندانها (عدد سمت راست) از میدلاین به سمت خلف در دندانهای دائمی از 1(سانترال اینسایزور) تا 8 (مولرسوم) می باشد.

ب) برای نامگذاری دندانهای شیری: شماره کوادرنت ها (عدد سمت چپ) بدین شرح است: کوادرنت 5 راست بالا، کوادرنت 6 چپ بالا، کوادرنت 7 چپ پایین و کوادرنت8 راست پایین بیمار است.

شمارش دندانها (عدد سمت راست) از میدلاین به سمت خلف در دندانهای شیری از 1 (سانترال اینسایزور) تا 5 (مولردوم شیری) می باشد.

   سیستم  نام گذاری دندان شیری           سیستم نام گذاری دندان دائمی

3. سیستم پالمر (Palmer):

کوادرانت مربوطه را توسط دو خط عمود بر هم نشان داده و شماره دندان مورد نظر را داخل آن می­نویسیم.

 دندانها از میدلاین به سمت خلف شمرده می­شوند. در سیستم دائمی،دندان شماره 1 سانترال اینسایزور و شماره 8 دندان مولر سوم می­باشد(مانند جدول بالا). جهت شمارش دندان­های شیری از حروف بزرگ انگلیسی درون براکت استفاده می­شود. A برای سانترال شیری و E برای مولر دوم شیری است.

نکته: در سیستم نامگذاری دندانها منظور از دندان سمت راست یا چپ نیمه راست یا چپ فک بیمار می باشد.

چند مثال سیستم نامگذاری دندان:

دندان کانین دائمی فک بالا سمت راست به:

الف:سیستم یونیورسال: 6

ب:سیستم FDI:13

ج:سیستم پالمر:   3 

دندان مولر دوم شیری فک پایین سمت چپ به:

الف:سیستم یونیورسال:k

ب:سیستم FDI :  75 

ج:سیستم پالمر:  E 

دندانهای قدامی شامل دندانهای شماره 1 تا  3(اینسایزورها و کانین) می باشد.

دندانهای خلفی شامل دندانهای شماره 4 تا  8(پرمولرها و مولرها) می باشد.

تعریف سطوح دندانی:

اینسیزال(Incisal) : به لبه برنده دندانهای قدامی گفته می شود.

آکلوزال(Occlusal) : به سطح جونده دندانهای خلفی گفته می شود.

لیبیال(Labial) : سطحی از دندانهای قدامی که در مجاورت لب قرار دارد.

باکال(Buccal) : سطحی از دندانهای خلفی که در مجاورت گونه(لپ)قرار دارد.

فاشیال:(Facial)  به سطح لیبیال و باکال سطح فاشیال یا فاسیال نیز می گویند.

پالاتال(Palatal) : سطحی از دندانهای فک بالا که در مجاورت کام قرار دارد.به این سطح لینگوال نیز گفته میشود.

لینگوال(Lingual) : سطحی از دندانهای فک پایین که در مجاورت زبان قرار دارد. مزیال(Mesial) : به سطحی از دندان که به میدلاین نزدیکتر است گفته می شود.

دیستال(Distal) : به سطحی از دندان که از میدلاین دورتر است گفته می شود.

پروگزیمال(Proximal) :به مزیال یک دندان و دیستال دندان دیگر که در مجاورت هم قرار دارند گویند،به جزسانترال اینسایزورها که در میدلاین، مزیال دو دندان سانترال با هم پروگزیمال می سازند.

هر دندان از پنج سطح تشکیل شده است. سطوح:

دندانهای قدامی فک بالا: 1- اینسیزال  2- لیبیال(فاسیال)  3- پالاتال (لینگوال)  4- مزیال  5- دیستال

دندانهای خلفی فک بالا:  1- آکلوزال  2- باکال(فاسیال)   3- پالاتال(لینگوال)  4- مزیال  5- دیستال

دندانهای قدامی فک پایین: 1- اینسیزال  2- لیبیال(فاسیال)  3- لینگوال
4- مزیال  5- دیستال

دندانهای خلفی فک پایین: 1-آکلوزال  2- باکال(فاسیال)   3- لینگوال  4- مزیال  5- دیستال

نماهای آناتومیک دندان عبارتند از: 1) کانتورها 2) کانتکت­ها 3) امبراژورها

1.کانتورها (Contours): به برجستگی­های سطح دندان اطلاق می­شود و شامل موارد زیر است:

       الف:کاسپ(Cusp) : برآمدگی های مخروطی شکل و برجسته ترین قسمت  در         سطح آکلوزال دندان های خلفی می باشد.

در پرمولرها دو کاسپ باکال(B) و لینگوال(L) وجود دارد، به جز پرمولردوم فک پایین که سه کاسپ باکال(B)، مزیولینگوال(ML) و دیستولینگوال(DL) دارد.

در مولرها چهار کاسپ مزیوباکال (MB)، دیستوباکال(DB)، مزیولینگوال(ML) و دیستولینگوال(DL) وجود دارد، به جز مولر اول فک پایین که کاسپ دیستال(D) نیز دارد، زیرا  دارای پنج کاسپ است.

• ب:کاسپ کارابلی (Cusp of Carabelli): برجستگی یا کاسپ کوچکی که فقط در سطح پالاتال مولر اول و دوم فک بالا دیده می شود.

ج:سینگلوم(Cingulum):برجستگی‌بزرگ و مشخص مینایی که در سطح پالاتال دندانهای قدامی فک بالاولینگوال دندانهای قدامی فک پایین(نزدیک به لثه) می باشد.

د:ماملون (Mamelon): به زوائد مینایی در لبه اینسایزال دندانهای قدامی تازه رویش یافته اطلاق می­شود.

ه:حداکثر تحدب (Height of contour): به حداکثر برجستگی تاج دندان در هر سطح از دندان اطلاق می­شود.

2. نقاط تماس یا کانتکت(Contact Points): محل اتصال دندانهای مجاور در نمای پروگزیمال در محل حداکثر تحدبشان می­باشد.

وظایف نقطه­های تماس عبارتند از: 1) جلوگیری از گیر غذایی 2) ثبات قوس فکی 3) حفظ لثه بین دندانی از آسیب­ های حین جویدن.

3.امبراژور (Embrasures): فضاهای مثلثی فرضی هستند که از کنار هم قرار گرفتن دو دندان مجاور به وجود می­آیند.

از نمای باکال امبراژورها عبارتند از:

• امبراژور آکلوزال:  فضای مثلثی بالای نقطه تماس
• امبراژور جینجیوال: فضای مثلثی زیر نقطه تماس که به وسیله لثه بین دندانی پرشده است.

از نمای آکلوزال امبراژورها عبارتند از:

• امبراژور باکال: فضای مثلثی در سمت باکال نقطه تماس
• امبراژور لینگوال: فضای مثلثی در سمت لینگوال نقطه تماس.

فوسا (Fossa): به معنای حفره است.به گودی ها و فرورفتگی های سطح آکلوزال گویند، که محل قرارگیری کاسپ های دندان مقابل در این فضا می باشد.

شیار(Groove) : شیار ها یا خطوطی که در انتهای گودی های دندان در سطح آکلوزال دندانهای خلفی مشاهده می شود.

آناتومی و مورفولوژی

آشنایی و شناخت بدن و عملکرد آن، از ضروریات کار دستیار دندانپزشک به عنوان عضوی از اعضای تیم درمان محسوب می­گردد. علم آناتومی که به آن علم تشریح نیز گفته می­شود به مطالعه و بررسی ساختمان بدن و اجزاء آن می­پردازد. علم فیزیولوژی به بررسی چگونگی کارکرد قسمت­های بدن، هر یک جداگانه و نیز در تعامل و همکاری با دیگر قسمت­ها می­پردازد.

در نظر داشته باشید برای ثبت نام دوره ی دستیار دندانپزشک و دریافت مدرک معتبر جهت اشتغال و یا مهاجرت می توانید با مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران شعبه اصلی تماس بگیرید: 02166120169 - 02166575754

صفحات و برش­های بدن Planes and Sections of the Body

1.  صفحه ساژیتال (Sagittal plane):

صفحه­ای عمودی و فرضی در راستای محور طولی بدن است که بدن را به دو قسمت راست و چپ تقسیم می­نماید. هرگاه این صفحه یا پلن بر خط وسط بدن منطبق باشد یا به عبارتی دیگر، هرگاه از میدلاین عبور نماید به آن صفحه
Medin  Plane  یا Midline ­ می گویند.   

2 .صفحه فرونتال یا کرونال (Frontal plane):  

صفحه ای عمودی و فرضی که بدن را به دو قسمت جلویی و پشتی تقسیم می کند.

3.  صفحه ترانسورس ((Transverse plane:

صفحه ای افقی و فرضی که بدن را به دو قسمت بالایی و پایینی تقسیم می کند. زاویه بین صفحات آناتومیک 90 درجه می­باشد.

جهت ­های آناتومیک

اصطلاحات زیر، دو به دو متضاد هم بوده و برای بیان موقعیت قسمتی از بدن نسبت به قسمت دیگر به کار می­روند.

1.  نسبت به صفحه فرونتال:

قدامی (Anterior)                  خلفی (Posterior)

2.  نسبت به میدلاین یا خط وسط بدن:

مدیال (داخلی­تر) Medial          لترال (خارجی­تر) Lateral

جهت های آناتومیک دندانها نسبت به میدلاین مزیال و  دیستال می باشد.

3. نسبت به صفحه ترانسورس:

فوقانی Superior       تحتانی Inferior

به عنوان مثال، بینی قدامی­تر از گوش و گوش خلفی­تر از بینی قرار گرفته است.

انواع استخوان دندان:

استخوان­های بدن بر‌حسب منشاء و نحوه تشکیل به دو دسته اصلی زیر تقسیم می‌شوند:

1. استخوان فشرده یا قشری (کورتیکال) Compact Bone
2. استخوان اسفنجی یا متخلخل Cancellous Bone

استخوان کورتیکال بیشتر در استخوان­های دراز مثل استخوان­های بازو، ساعد، ران، ساق و... دیده می­شود.

استخوان اسفنجی بیشتر در استخوان های پهن مثل استخوانهای صورت، جمجمه، لگن و... دیده می­شود.

استخوان فک بالا از نوع اسفنجی و استخوان فک پایین از نوع متراکم است.

به استخوان فک بالا ماگزیلا (maxilla) و به استخوان فک پایین مندیبل (mandible) می گوییم.

پریوستیوم (Periosteum): یک لایه نازک بافت همبند اختصاصی است که سطح خارجی همه استخوان ها را می­پوشاند وظیفه آن محافظت، خونرسانی، تغذیه، ترمیم و تغییر شکل (ریمودینگ Remodeling) استخوان می­باشد.

استخوان مندیبل (Mandible): استخوانی است که فک پایین را تشکیل می­دهد. مندیبل از دو قسمت اصلی تشکیل شده است:

1. تنه مندیبل (Body): قسمت افقی مندیبل که محل قرارگیری دندانهای فک
   پایین روی آن می باشد.
2. راموس مندیبل (Ramus): قسمت عمودی مندیبل که از انتهای تنه مندیبل به سمت بالا و عقب حرکت کرده و در انتهای خود دو شاخه شده و به دو زائده ختم می­شود:

الف) زائده کرونوئید(Coronoid Process): زائده مثلثی شکلی در لبه قدامی راموس که محل اتصال عضلات می­باشد.

ب) کندیل مندیبل(Condyle): زائده بیضوی و نامنظمی است که در حفره گلنوئید استخوان تمپورال قرار گرفته و مفصل فک پایین یا همان مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) را می­سازد. (TemporoMandibular Joint)

حفره دهان(Oral Cavity)

حفره دهان از مخاط پوشیده شده و شامل:

1- وستیبول (Vestibule): فضای بین سطح باکال دندانها(سطحی از دندان که مجاور لب و گونه) و سطح داخلی گونه و لب می باشد.

2- حفره اصلی دهان: به فضای محصور بین دندانها هنگامی که روی هم قرار می‌گیرند، گفته می­شود. سقف این حفره کام(سقف دهان)، کف آن، کف دهان، قدام آن دندانهای قدامی و خلف آن حلق می­باشد. زبان در فضای این حفره قرار دارد.

زبان: عضوی عضلانی است که سطح آن را مخاط اختصاصی به نام پاپیلا که دارای جوانه‌های چشایی می­باشد، می­پوشاند. به سطح زیرین زبان سطح (ونترال) یا شکمی زبان اطلاق می­گردد. ساب لینگوال به معنای فضا، ناحیه یا سطح زیر زبانی می­باشد.

 فرنوم(Frenum) : فرنوم یک دسته بافت همبند نازک می­باشد.

انواع فرنوم­های دهان عبارتند از:

فک بالا: 1- فرنوم لیبیال در خط وسط 2- فرنوم­های باکال در وستیبول باکال.

فک پایین: 1- فرنوم لیبیال در خط وسط 2- فرنوم­های باکال در وستیبول باکال 3- فرنوم لینگوال در سطح زیر زبانی.

توبروزیته (Tuberosity): به برجستگی استخوانی پشت آخرین دندان فک بالا اطلاق می شود.

رترومولرپد (Retro molar Pad): به برجستگی پشت آخرین دندان فک پایین اطلاق می­گردد.

مخاط دهان

مخاط پوشاننده دهان به 3 دسته اصلی زیر تقسیم می­شود:

1. مخاط پوششی یا غشاء مخاطی دهان: این مخاط فقط وظیفه پوشانندگی حفره دهان را بر عهده داشته و جنس آن بسیار ظریف است و در قسمت­های زیر دیده می­شود:

1) سطح داخلی گونه 2) وستیبول 3) لبها 4) سطح شکمی زبان 5) کام نرم

2. مخاط جونده: این مخاط مقاوم­تر بوده و در عمل جویدن غذا کمک می­نماید و در مناطق زیر دیده می­شود:

1) لثه 2) کام سخت 3) سطح پشتی زبان

3. مخاط اختصاصی: این مخاط جهت حس چشایی و لمس، تخصصی شده و در روی زبان قرار دارد (پرزهای چشایی و مخاط پوشاننده سطح زبان).

کام(Palate):

همان سقف دهان است.به دو قسمت کام سخت و کام نرم تقسیم می­شود:

1.کام سخت(Hard palate): دو سوم (_3/²) قدامی کام بوده که در زیر آن استخوان قرار دارد. مخاط پوشاننده آن از نوع مخاط جونده بوده و اجزاء زیر در آن قابل تشخیص است:

الف: روگا (Rugae) : برجستگی­های عرضی در ₃/¹ قدامی کام سخت در فک بالا که به طرفین کشیده شده و در جوییدن غذا کمک می­نماید.

• ب: اینسایسیو پاپیلا (Incisive papilla): برجستگی بیضی شکل بافت نرم بلافاصله پشت دندانهای جلویی چپ و راست مرکزی که روی اینسایسیو فورامن را می­پوشاند (پاپیلا به جوانه بیضی شکل بافت نرم گفته می­شود)

2.کام نرم(Soft palate): یک سوم ( _3/¹ ) خلفی کام بوده که در زیر خود استخوان ندارد و به لوزه­ها ختم می­شود. زبان کوچک به صورت زائده­ای در خط وسط آن دیده می‌شود. کام نرم به هنگام غذا خوردن و صحبت کردن به سمت بالا و پایین حرکت می­نماید.

فورامن(Foramen) :

به معنای سوراخ است که محل خروج اعصاب و عروق تغذیه کننده قسمت های مختلف حفره دهان و دندانها می باشد.

فورامن های فک بالا شامل:

1.سوراخ اینسایزیو (Incisive Foramen):

• در زیر اینسایزیو پاپیلا در کام سخت قرار دارد.
• محل خروج اعصاب و عروق تغذیه کننده مخاط کام از دیستال دندان نیش یکطرف تا دیستال دندان نیش طرف دیگر می­باشد.
• فقط یک اینسایزیو فورامن داریم.

2. سوراخ کامی بزرگ (Greater Palatine Foramen):

• در ناحیه خلفی کام سخت بعد از مولر دوم قرار دارد.
• محل خروج عروق و اعصاب تغذیه کننده مخاط کام از مزیال پرمولر اول تا دیستال دندان مولر سوم فک بالا می­باشد.
• به صورت جفت ،یکی در نیمه راست،دیگری در نیمه چپ فک بالا.

3. سوراخ کامی کوچک (Lesser Palatine Foramen):

• در قسمت خلفی سوراخ کامی بزرگ قرار دارد.
• محل خروج عروق و اعصاب تغذیه کننده کام نرم و حلق می باشد.
• به صورت جفت ،یکی در نیمه راست،دیگری در نیمه چپ فک بالا.

فورامن های فک پایین شامل:

1. سوراخ مندیبولار (Mandibular Foramen):

• در سطح داخلی(مدیال) راموس و تقریباً در میانه آن وجود دارد.
• محل خروج اعصاب و عروق تغذیه‌کننده نیمی‌از دندانهای‌فک پایین می‌باشد.
• به صورت جفت ، یکی در نیمه راست، دیگری در نیمه چپ فک پایین.

2. سوراخ چانه­ای (Mental Foramen):

• در سطح قدامی تنه مندیبل پای دندانهای آسیاب کوچک(پرمولر) وجود دارد
• محل خروج اعصاب وعروق تغذیه کننده مخاط گوشه لب و وستیبول می‌باشد.
• به صورت جفت ،یکی در نیمه راست،دیگری در نیمه چپ فک پایین.

لثه (Gingiva): لثه به بافت نرم احاطه کننده استخوان فک و  ریشه دندان ها گفته می­شود و به قسمت­های زیر تقسیم می­شود:

1- لثه آزاد 2- لثه چسبنده 3- لثه بین دندانی یا اینتردنتال

1. لثه آزاد(Free Gingiva):

• فاقد چسبندگی به دندان و استخوان می باشد.
• از لبه لثه تا لثه چسبنده ادامه دارد.

لثه آزاد شامل:

• الف)سالکوس (شیار) لثه­ای: فضای بین لثه آزاد و دندان که V شکل بوده و عمق آن در حالت نرمال mm3 یا کمتر می­باشد.
• ب)مارجین لثه: به لبه فوقانی لثه آزاد گفته می­شود که انحنای طوق دندانها را تقلید می­نماید.

2. لثه چسبنده(Attached Gingiva):

• در زیر خود استخوان آلوئول را داشته و روی آن را می­پوشاند.
• عرض آن در نواحی مختلف متفاوت بوده و به سمت پشت کمتر می­شود.
• حد فوقانی آن به لثه آزاد و حد تحتانی آن به مخاط پوشاننده وستیبول منتهی می­شود.

3. لثه بین دندانی:(Interdental Papilla)

• قسمت برجسته تر لثه می باشد.
• فضای بین دندانها را می پوشاند.
• التهاب لثه در اکثر موارد از این ناحیه ایجاد می شود.

رفلکس تهوع (Gag Reflex)

رفلکس تهوع(حالت تهوع) در اثر تحریک مناطق زیر ایجاد می­شود:

کام نرم، زبان کوچک، لوزه­ها، بافتهای اطراف و سطح خلفی زبان نزدیک به حلق.

باید مراقب باشیم در حین کارهای درمانی برخوردی با این نواحی نداشته باشیم.

غدد بزاقی(Salivary Glands):

غدد بزاقی به دو دسته تقسیم می­شوند:

1- غدد بزاقی اصلی که دارای مجرای مشخص بوده 2- غدد بزاقی فرعی که سلولهای ترشح کننده بزاق، پراکنده بوده و بیشتر در کام نرم وجود دارد.

غدد بزاقی اصلی: سه جفت (مجموعاً 6 عدد) به شرح زیرمی باشد:

1. غده بزاقی پاروتید(Parotid Gland): بزرگترین غده بزاقی است. بلافاصله زیر پوست و در ناحیه قدام و زیر گوش روی راموس مندیبل فک پایین قرار دارد.

این غده قابل لمس بوده و تورم آن کاملاً مشهود می­باشد.

مجرای خروجی این غده در ضخامت گونه (لپ) مجاور دندان مولر دوم فک بالا به فضای دهان باز می­شود. به مجرای خروجی غده پاروتید، مجرای استنسین(Stensen’s duct) می­گویند.

2. غده زیر زبانی Gland) Sublingual):

مجاور خط وسط، در سطح زیر زبان در مخاط کف دهان قرار داشته و ترشحات خود را توسط مجرای بارتولین(Bartholin’s duct)به کف دهان مجاور خط وسط می‌ریزد.

3. غده تحت فکی (Submandibular Gland): در‌سمت لینگوال تنه مندیبل ناحیه مولر در کف دهان جای داشته و ترشحات خود را بوسیله مجرای وارتون (Wharton’s duct) به کف دهان می­ریزد.

تاریخچه دندانپزشکی

سابقه دندانپزشکی به قدمت عمر بشر و احتمالا به داشتن دندان درد بر‌می‌گردد. مطابق همین سابقه و بر مبنای امکانات موجود، مردم به مراقبت و تمیز کردن دندانهای خود می‌پرداخته‌اند. اگر چه اغلب مردم زمینه هایی مثل دندانپزشکی زیبایی را از امور نوین در عرصه به شمار می آورند، نشانه‌هایی از درمان های زیبایی مثل جواهرات چسبانده شده به دندانهای اینکاها و مایاها در قرن نهم از میلاد دیده شده است.

افراد تیم سلامت دهان و دندان

1- دندانپزشک (عمومی و تخصصی)

2- دستیار کمک دندانپزشک (بالینی، مالی، پذیرش)

3- بهداشتکار دهان و دندان

4- تکنسین لابراتوار دندانپزشکی

یک دستیار کمک دندانپزشک که از مهارت بالایی برخوردار است عضو بسیار مهمی در تیم دندانپزشکی تلقی می شود.

انجمن پرستاری ایران برگزار کننده دوره های آموزشی دستیار دندانپزشک (تکنسین دندانپزشک) به صورت حضوری و آنلاین همچنین اقساطی در تمامی روزهای هفته می باشد از این رو برای اطلاعات بیشتر با ما تماس بگیرید: 02166913192

وظایف دستیار کمک دندانپزشک در مطب :

• آماده سازی صندلی دندانپزشکی قبل از ورود بیمار به اتاق درمان.

• جدا کردن پرونده بیمار از بین پرونده ها که در جلسه اول ویزیت بیمار تهیه شده است.

• به‌کار‌گیری فرآیند کنترل عفونت.

• قرار دادن ست وسایل دندانپزشکی متناسب با نیاز دندانپزشک.

• مخلوط کردن مواد دندانپزشکی و دادن آن ها به دندانپزشک.

• ریختن و تریم کردن کست ها و انجام سایر فرایند های لابراتواری که باید در مطب انجام شود.

• در نظر داشتن وسایل و مواد موجود در مطب و سفارش دادن آن ها در صورت کمبود.

وظایف دستیار کمک دندانپزشک در ارتباط با بیماران:

1. پاسخگویی به تلفن.
2. تنظیم وقت بیمار.
3. تشکیل پرونده.
4. اطمینان خاطر از راحتی بیمار و کاهش اظطراب بیماران.
5. محاسبه و دریافت هزینه ی درمان.
6. تنظیم وقت کنترل بیمار (Follow Up) پس از خاتمه درمان.
7. محرمانه نگه داشتن اطلاعات و اسرار بیماران و حفاظت از پرونده بیماران.
8. نظارت بر نحوه جذب بیمار توسط مطب.
9. گوش دادن به شکایات بیماران.
10. احترام گذاشتن به بیماران. 
11. احترام گذاشتن به وقت ملاقات بیماران. پ
12. آموزش دادن به بیماران و دادن توصیه های لازم پس از انجام درمان دندانپزشکی.

پذیرش بیمار:

توجه به این نکته که چه زمانی و چگونه یک بیمار را پذیرش کنیم در ایجاد یک تجربه مثبت برای او بسیار مهم است.

معمولا با نام فامیل بیماران با آنها سلام و احوالپرسی می کنیم و حتما سعی می‌نماییم ارتباط چشمی و لبخند داشته باشیم و اگر اولین ملاقات بیمار است، خودمان را معرفی کنیم.

وقتی می‌خواهید وارد اتاق معاینه شوید، وسایل شخصی بیمار را در جای امن گذارده و سر صحبت را باز کنید تا به بیمار کمک کند و احساس راحتی و آرامش بیشتری پیدا نماید.

 ویژگی های یک دستیار حرفه ای:

1- مسئولیت پذیری:

• حاضر شدن به موقع در محیط کار قبل از ورود دندانپزشک.
• ماندن در محیط در تمام شیفت کاری.
• عدم درخواست ترک زود هنگام محیط کار.

2- مورد اعتماد بودن:

• سخنان و کارهایی که در مطب انجام می شود باید محرمانه باقی بماند.
• پرونده بیماران و اطلاعات شخصی ، مالی و سلامت بیماران باید محرمانه باقی بماند و هرگز نباید درباره آنها با افراد خارج از محیط کار سخن گفت.
• به وضعیت بیماران توجه کند. در صورت نیاز با آنها همدردی کرده و یک شنونده خوب باشد.

3- کار تیمی و همکاری مناسب با همکاران:

• همکاری با سایر افراد تیم.
• داشتن رفتار مناسب و عدم بدگویی در محیط کار.
• داوطلبانه کار همکاران غایب خود را قبول کند.
• از انتقاد بی مورد دیگران بپرهیزد و همواره با مثبت اندیشی آماده کمک به دیگران باشد.

وجود یک رابطه کار آمد و در عین حال دوستانه میان دندانپزشک و دستیار می تواند موفقیت یک مطب دندانپزشکی را تضمین کند. این دو نفر می بایست در یک رابطه نزدیک و تنگاتنگ با یکدیگر کار کنند تا چهار هدف زیر را تا مین نمایند:

• افزایش راحتی بیمار.
• انجام مراقبتهای دندان با کیفیت بالا.
• کاهش زمان لازم برای انجام درمانهای پزشکی.
• کاهش استرس و خستگی تیم مشغول در کلینیک.

ظاهر حرفه ای مناسب برای دستیارکمک دندانپزشک :

1- سلامت کافی:

• رژیم غذایی مناسب داشته باشد.
• به اندازه کافی استراحت کند .
• به اندازه مورد نیاز ورزش کند.

2- آراستگی ظاهر

• بهداشت شخصی را رعایت نماید .
• از استعمال دخانیات خودداری کند.
• از زیور آلات و جواهرات استفاده نکند.( برای جلوگیری از انتقال آلودگی ها).

3- پوشش مناسب

• استفاده از روپوش تمیز و مرتب.
• پوشاندن حداکثر سطح بدن با لباس مناسب که ترجیحاَ فاقد چین ، زیپ و جیب باشد (برای جلوگیری از انتقال آلودگی ها).

قانون و اخلاق

اگر چه اصول اخلاقی برای ما بایدها و نباید ها و خوب و بد را مشخص می کنند، ولی الزامات قانونی نکاتی است که از آنها نمی توان عبور کرد، زیرا مسئولیت قانونی و مشکلات بعدی احتمالی را ایجاد خواهد کرد.

 قانون :

بایدها ونبایدهایی که در صورت عدم عمل به آنها باید در مقابل مراجع قانونی پاسخگو باشیم.

اخلاق :

اخلاق در بر گیرنده رفتارهای درونی وذاتی انسان می باشد. کاری که پسندیده و بهتر است که توسط فرد انجام شود، اخلاقی است . به عبارتی استانداردهای اخلاقی همیشه بالا تر از قانون قرار می گیرد. یعنی ممکن است عملی غیر اخلاقی باشد اما قانونی باشد، اما اگر کاری غیر قانونی باشد مطمئنا اخلاقی  نیست.

در حیطه مفاهیم اخلاقی به دو پرسش زیر پاسخ داده می شود :

۱ - چه عملی بهتر است انجام دهیم ؟

۲- چرا این عمل بهتر است انجام شود ؟

مفاهیم اخلاقی بیشتر در بر گیرنده این مطلب است که چه کاری پسندیده و بهتر است که توسط فرد انجام شود، در حالیکه قانون شامل کارهایی است که فرد بایستی انجام دهد و همیشه افراد موظف به انجام این امور می باشند.

 مبانی و اصول پایه در اخلاق حرفه ای

تصمیمات و عملکرد ما توسط اصول اخلاقی جهت دهی می شوند. این اصول  به  چهار دسته تقسیم می‌شوند:

الف ) نفس گرایی ( استقلال و خودمختاری ):

نفس گرایی شامل حق و حقوق اختفاء و پوشیدگی اسرار، آزادی در انتخاب و داشتن مسئولیت در نفس قابل اعمال یک شخص می باشد. استقلال داخلی و خود مختاری فرد را تشویق می کند که در تفکر و قضاوت آزادی داشته و بطور مستقل و فارغ از تاثیرات بی مورد عمل کند. در مجموع مردم آزادند هر کاری که می خواهند انجام دهند، تا زمانیکه از حد و حدود قانون فراتر نرفته وموجب آسیب دیگران نشود.

بعنوان مثال : بیماران حق دارند در تصمیماتی که در ارتباط با درمانهای دندانپزشکی که دندانپزشک در موردشان اتخاذ می کند کاملا نقش داشته باشند و یا حتی انجام درمانهای توصیه شده توسط دندانپزشک را نپذیرند.

ب) عدم آسیب رسانی:

این اصل اساسی ترین جزء اخلاقیات می باشد و با تمام سطوح رفتاری منجمله رفتارهای متقابل بین اشخاص و رفتارهای شغلی مرتبط است. بعنوان مثال، اگر عملی منجر به آسیب فیزیکی و روحی شخص دیگری گردد، نمی تواند اخلاقی قلمداد شود. در اعمال دندانپزشکی این حالت زمانی پیش می آید که بیمار خواستار انجام درمانی باشد که از نظر دندانپزشک این درمان به صلاح بیمار نیست و با انجام آن بیمار آسیب می بیند.

ج) ارتقاء سلامت و تندرستی:

این اصل براین اساس نهاده شده که اعمال ما تا زمانی می توانند اخلاقی وپسندیده محسوب شوند که برای فرد یا جامعه مفید باشند. عدم آسیب رسانی به تنهایی کفایت نمی کند بلکه جهت گیری اعمال ما باید آنگونه باشد که به دیگران یاری رسانیم. به عنوان مثال: داوطلب شدن در برنامه های آموزش سلامت دهان  و دندان به این اصل مربوط می‌شود.

د) رعایت عدالت:

منظور از رعایت عدالت آن است که با مردم عادلانه رفتار شود تا هر آنچه را که استحقاق و شایستگی آن را دارند، دریافت کنند. تمامی بیماران فارغ از آن که در چه موقعیت اجتماعی، اقتصادی و تحصیلی قرار دارند، می‌بایست از خدمات درمانی دندانپزشکی با کیفیت یکسان برخوردار شوند.

 پرونده بیماران

تمام معاینات، تشخیص ها، رادیوگرافی ها، درمانها، فرم های رضایت نامه و تاریخچه های پزشکی و دندانپزشکی(شامل مشکلات سلامت بیمار،مصرف داروی خاص، داشتن آلرژی) و تجویز داروهای بیمار جزء پرونده بیمار است و باید حتما مکتوب شود.

 مجازات های قانونی در ایران در حیطه دندانپزشکی :

• فاش کننده اسرار بیمار در غیر از مواردی که بر حسب قانون الزام دارد به شلاق تا ۷۴ ضربه محکوم خواهد شد.

• دیه از بین بردن تمام دندانهای بیست ‌‎و ‌هشت‌گانه ( به جز عقل که دیه ندارد) دیه کامل می باشد که دیه دندانهای قدامی (سانترال، لترال، و کانین های دو طرف) دو برابر دندانهای خلفی می باشد.

• دیه از بین بردن مجموع دو فک، دیه کامل است.

• دیه از بین بردن زبان هم دیه کامل است.

• اگر قسمتی از دندانها و زبان و فک از بین برود قسمتی از دیه پرداخت می‌شود. که بستگی به سن، جنس، شغل، نقص عضو قبلی، وجود بیماری‌های عمومی، موقعیت عضو، امکان ترمیم یا نصب پروتز و کارایی عضو دارد. بعنوان مثال در زنان زیبایی و در مردان کارآمدی عضو مهم‌تر است.

آدرس انجمن پرستاری : میدان انقلاب کمی بالاتر به سمت آزادی نبش خیابان والعصر رو به روی ایستگاه بی آر تی دکتر قریب ساختمان پزشکان تمجیدی طبقه 4: شماره تماس 02166575754

هدف یادگیری مهارت پذیرش بیمار (Admission) در دوره کمک پرستاری

1- کاستن از اضطراب بیمار

2- حصول اطمینان از محفوظ بودن بیمار

وسایل لازم: گان یاپیژامه ،پاکت جهت نگهداری وسایل اولیه موردنیاز بیمار ،ترازوی قد و وزن، لگن یا لوله با توجه به نیاز، ظرف جمع آوری نمونه ادرار، کارت مشخصات بالای تخت بیمار، کارت های علائم هشدار دهنده، دماسنج، گوشی و فشارخون جهت اندازه گیری علائم حیاتی

روش کار: اتاق بیمار را آماده نمایید . خود را با نام فامیل به بیمار معرفی نمایید . پرستار بخش را به بیمار معرفی کنید . بیمار را به اتاق و تخت خود راهنمایی نمایید . بیمار را به هم اتاقیهایش معرفی نمایید . نحوه کار با زنگ اخبار، روشنایی اتاق و چراغ خواب را به بیمار آموزش دهید . محل توالت و حمام را به بیمار نشان دهید . جهت قبله و محل مخصوص نگهداری وسایل انجام فرایض دینی را به بیمار نشان دهید .

به بیمار در مورد مقررات منع مصرف سیگار توضیح دهید . صحبت کردن با بیمار در مورد محدودیت ها ، نیازمندی ها و وسایل الکتریکی مجاز برای استفاده در بیمارستان . راهنمایی به بیمار در مورد وسایل موجود در بیمارستان و محل نمازخانه ، فروشگاه ، کتابخانه، توزیع روزنامه . نشان دادن محل مخصوص ملاقات کنندگان به همراهان بیمار. حفظ خلوت بیمار با استفاده از پاراوان .جمع آوری لباس های بیمار طبق مقررات بیمارستان . کمک به بیمار در پوشیدن لباسهای مخصوص بیمارستان و اندازه گیری قد و وزن بیمار و علائم حیاتی

اگر به گذراندن دوره کمک پرستاری علاقه دارید انجمن پرستاری ایران اقدام به برگزاری این دوره با ارائه مدرک معتبر کرده است برای اطلاعات بیشتر می توانید با شماره تلفن های انجمن پرستاری شعبه اصلی تماس بگیرید: 02166575754

انتقال بیمار (Transfer)

فراهم آوردن مراقبت بر اساس نیازهای بیمار

وسایل لازم: کلیه وسایل شخصی بیمار ، وسایل مورد مصرف در بالین بیمار ، پرونده بیمار و داروها و وسایل مربوطه صندلی چرخدار یا برانکارد در صورت لزوم

روش کار: وظایف در بخش مبدا

بیمار یا خانواده او را از هدف انتقال ، نوع بخش ، محل انتقال ، زمان انتقال ، شماره اتاق و تخت در بخش جدید مطلع کنید. کلیه وسایل متعلق به بیمار را جمع آوری کنید :

الف) تمام کمدها و کشوهای بیمار را برای جمع آوری متعلقات وی بررسی کنید .

ب) کلیه لباسها ، کفش ، وسایل بهداشتی ، کتابها ، مجلات ، عینک ، دندان مصنوعی ، سمعک و ساک های بیمار را  جهت انتقال جمع آوری کنید .

از امنیت و آسایش بیمار در خلال انتقال اطمینان حاصل کنید :

الف) وسایل قابل استفاده برای حرکت بیمار را مشخص و مهیا کنید : به طور مثال صندلی چرخدار یا برانکارد

ب) چرخهای برانکارد یا صندلی چرخدار را در موقع جا به جایی بیمار از تخت به صندلی چرخ دار قفل کنید .

ج) به بیمار کمک کنید که روی برانکارد یا صندلی قرار گرفته ، براساس دمای محیط او را بپوشانید .

بیمار را به بخش جدید منتقل کنید :

بیمار و وسایل او را به بخش  دیگر انتقال دهید. پرونده و کلیه داروهای بیمار را به پرستار جدید تحویل دهید. بیمار را به اتاق جدید راهنمایی کنید و او را در انتقال به تخت کمک کنید . از آسایش بیمار اطمینان حاصل کنید .

وظایف در بخش مقصد

بیمار و همراهان وی را با خوشرویی در بخش بپذیرید. به کلیه واحدهای مورد نیاز نظیر اطلاعات ، پذیرش ، تغذیه ، داروخانه و حسابداری ، ورود بیمار به بخش جدید را اطلاع دهید .

ترخیص بیمار (Discharge)

هدف: کاهش اضطراب بیمار

روش کار: راهنمایی همراهان بیمار به قسمت حسابداری بیمارستان . دادن اطلاعات به بیمار در مورد روز و ساعت ویزیت در درمانگاه بعد از ترخیص. در صورت امکان تهیه داروی نسخه شده در بیمارستان یا دادن نسخه دارو به همراه بیمار جهت تهیه . تحویل لباسهای بیمار در صورتی که البسه وی در بیمارستان نگهداری می شود . کمک به بیمار در  پوشیدن لباس . بررسی کمد و میز بیمار تا اشیاء خصوصی وی جا نماند .

تحویل بخش

هدف از تحویل بخش تحویل کلیه لوازم مصرفی و غیر مصرفی در بخش می باشد . قبل از شروع کار باید شیفت کاری را تحویل بگیریم در تحویل گرفتن شیفت نباید به اطلاعات شفاهی اکتفا نمود بلکه بهتر آن است که وسایل را سر جای خود و بیماران را با حضور در بالین بیمار از همکار خود تحویل بگیریم .

تحویل گرفتن بیمار: با توجه به بخش مورد نظر باید در تحویل بیماران فاکتورهای متعدد را در نظر بگیریم .

به عنوان مثال تحویل بیماران در بخش داخلی با بخش اعصاب یا جراحی متفاوت است .

برای داشتن یک چک لیست از موارد تحویل بهتر است شرح وظایف خود را در بخش مربوطه مرور کنید.

آمار بخش باید در ابتدای هر شیفت شمارش و کنترل شود ، تعداد همراهان ، به کارتهای همراهان  نیز باید نظارت لازم انجام شود .

در صورت تحویل گرفتن یک بیمار بد حال سعی کنید یک برگه یادداشت از وضعیت بیمار در نزد خود داشته باشید .

مثلا میزان دفع ادرار بیمار قبل از خالی کردن کیسه ادرار باید گزارش شود .

تحویل گرفتن وسایل و البسه و تجهیزات:

وسایل و البسه در ابتدای هر شیفت توسط کمک بهیاران شمارش و کارکرد آن کنترل می شود .

حتما یک دفتر یا سند تحویل وسایل باید در بخش وجود داشته باشد تا وسایل کنترل و نام فرد کنترل کننده با ذکر تاریخ و شیفت ثبت شود . در صورت تحویل گرفتن وسایل یعنی کارکرد و سلامت دستگاه و مراقبت انجام شده برای بیمار را قبول کرده ایم پس هیچ گونه اعتراض بعدی از لحاظ قانونی ارزشی نخواهد داشت . هیچگاه در صدد پوشش دادن خطای همکار خود نباشید و صادقانه موضوع را به مسئول شیفت گزارش دهید .

مثلاً تعداد کپسول اکسیژن ، پر بودن کپسول اکسیژن ، وصل بودن یا نبودن مانومترها ، داشتن آب مقطر،در مورد ست ها باید تاریخ ست ها کنترل شود . سلامت بسته بندی باید دقیقاًکنترل شود در صورت وجود پارگی یا تاریخ گذشته بودن ، ست غیر استریل به حساب می آید.

تعداد و تمیز بودن کاپهای دارویی و تمیز بودن ساکشن باید کنترل شود .

لباسها بهتر است در ابتدای شیفت کاری تحویل گرفته شود . شمارش البسه و تعداد آن از لحاظ کافی بودن باید در ابتدای شیفت کاری انجام شود . نظم کمد البسه خیلی مهم است و حتما لباسها باید به تفکیک و تا شده در داخل قفسه ها نگهداری شود .

دندانهای مصنوعی بیماران چک شود تا در موقع تغذیه مشکلی پیش نیاید . چون به هنگام توزیع غذا فرصت بررسی دندان بیمار وجود نخواهد داشت . در این مورد باید یک برگه کنترل جهت ثبت دندانهای مصنوعی بیماران وجود داشته باشد .

در مورد تخت بستری بیمار، باید تمیز و ضد عفونی شده آن را از همکار تحویل بگیریم . دراین بین ملافه ها جزء مهمترین مواردی است که باید تحویل داده و تحویل گرفته شود حتماً تفکیک ملافه ها به درستی انجام شود . لگن بیماران کنترل و تحویل داده شود .

در صورتی که کاری از شیفت قبلی ناتمام مانده است یا نیاز به پیگیری داشته که موکول به شیفت بعدی شده است از همکار خود توضیح بخواهید و یادداشت بردارید تا وظیفه ای را فراموش نکنید .

وسایل و اموال بیمارستان در نزد ما امانت می باشد پس باید درحفظ و نگهداری آن کوشا باشیم.

در نظر داشته باشید ادرس انجمن پرستاری خیابان آزادی نبش خیابان والعصر رو به روی ایستگاه دکتر قریب ساختمان تمجیدی طبقه 4 می باشد.

در دوره دستیار یا تکنسین دندانپزشک بعد از اقدامات اولیه و ضروری جهت یادگیری در مرحله بعد به آشنایی با وسایل و تجهیزاتی که در یک مرکز یا مطب دندانپزشکی جهت معاینه بیمار مورد استفاده قرار می گیرد اشنا می شوید.

در نظر داشته باشید برای ثبت نام دوره دستیار دندانپزشک (تکنسین دندانپزشک) و دریافت مدرک معتبر جهت اشتغال و یا مهاجرت می توانید با مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران شعبه اصلی تماس بگیرید: 02166120169 – 02166575754

ابزارهای پایه جهت معاینه بیمار در دندانپزشکی

زمانی که بیمار برای جلسه اول جهت معاینه مراجعه می کند، و همچنین در تمام جلسات درمانی ابزارهای زیر باید در ست درمان بیمار وجود داشته باشد:

۱.آینه(Mirror): برای تامین تصویر غیر مستقیم،انعکاس نور از چراغ یونیت به داخل دهان و کنار زدن لب و گونه در صورت نیاز به کار می رود.

۲.سوند(Explorer): برای تشخیص پوسیدگی و جرم و کارهای دیگر به تشخیص دندانپزشک به کار می رود.

3.پنس(Plier): برای گرفتن مواد و اجسام و انتقال آنها به داخل یا خارج حفره دهان به کار می رود.

پوزیشن مناسب تیم دندانپزشکی:

شناسایی موقعیت های درست در هنگام درمان بر اساس ساعت(clock concept) راه خوبی برای آموزش این موقعیت ها به تیم دندانپزشکی است.

توجه کنید که ناحیه قرار گیری دستیار بر اساس اینکه دندانپزشک چپ دست یا راست دست است تغییر می کند.

یک دایره دور صندلی دندانپزشکی تصور کنید که صورت بیمار در مرکز آن باشد و بالای سر بیمار موقعیت ساعت 12 را نشان می دهد.

ساعت 4 تا 8 (زیر چانه بیمار) یا 10تا 2 (پشت سر بیمار) پوزیشن انتقال وسایل می‌باشد.

ساعت 2 تا 4 پوزیشن دستیار(با توجه به موقعیت دندانپزشک) حین درمان قابل تغییر است.

ساعت 12 تا 2 ناحیه ساکن و محل قراگیری یک کابینت متحرک است.

معیارهایی برای پوزیشن مناسب دستیار:

دستیار طوری می نشیند که پشت او صاف باشد وسطح قرار گیری چشم ها حدود ۴تا ۵ اینچ بالاتر از سطح چشمهای دندانپزشک باشد. هدف از این افزایش ارتفاع بهبود دید و دسترسی آسانتر است. پاها را بر روی قسمتی از صندلی که به این منظور در نظر گرفته شده قرار می دهد. رانها و باسن دستیار می بایست موازی و هم سطح شانه های بیمار قرار گیرد.

پوزیشن بیمار:

ناحیه ای از دهان که قرار است تحت درمان قرار گیرد و نوع درمان مورد نظر، وضعیت صندلی بیمار را تعیین می کند. چند پوزیشن وجود دارد که بیمار می‌تواند در آن قرار بگیرد:

۱. پوزیشن عمودی(Upright): به آن پوزیشن نشسته نیز می گویند. پشتی صندلی صاف و با زاویه ۹۰درجه است. این پوزیشن در هنگام نشستن و مرخص کردن بیماران استفاده می شود. همینطور ممکن است برای رادیوگرافی و قالبگیری استفاده شود.

2. پوزیشن نیمه خوابیده(Semisupine):به آن پوزیشن نیمه نشسته نیز می‌گویند. پشتی صندلی در زاویه ای بین پوزیشن Upright و Supine قرار می‌گیرد. برای انجام برخی کارهای درمانی به تشخیص دندانپزشک استفاده می شود.
3. پوزیشن طاقباز(Supine): به آن پوزیشن خوابیده نیز می گویند. پشتی صندلی خوابیده می شود تا بیمار کاملا دراز بکشد. بدلیل شکل صندلی، بیمار کاملا صاف نخواهد بود. سر بیمار و زانوها حدودا در یک سطح خواهند بود. اغلب درمانهای دندانپزشکی در این وضعیت انجام می‌شود.
4. پوزیشن ساب سوپاین(Subsupine) : به آن پوزیشنTrendelenberg نیز می گویند. هنگامی اطلاق می شود که سر بیمار کاملا پایین تر از پاهای او قرار گیرد. این پوزیشن مخصوصا در شرایط اورژانسی که بیمار غیر هوشیار می شود توصیه می‌گردد.

انتقال وسایل : انتقال کارآمد و به موقع وسایل و مواد، حاصل یک تلاش گروهی است که به هماهنگی و ارتباط بین دندانپزشک و دستیار مرتبط است. روشی که توضیح داده می شود بر اساس کار با یک دندانپزشک راست دست است.

اصول اساسی انتقال وسیله:

انتقال وسیله در ناحیه انتقال(پایین چانه یا پشت سر بیمار) صورت می گیرد. اصول زیر جهت ایجاد موثرترین نحوه انتقال مطرح می گردد:

۱-دستیار باید توالی عمل در حال انجام کار را بداند و بتواند وسیله جدیدی که لازم خواهد شد را پیش بینی نماید.

۲-یک حرکت مختصر می بایست به هنگام انتقال وسیله انجام شود ( شامل فقط انگشتان، مچ و آرنج )

۳- وسایل در حالت استفاده منتقل می شوند(یعنی لبه کارگر وسیله به طرف دندانی که روی آن کار می شود هدایت می گردد.

نکته: به قسمتی از هر وسیله که کار اصلی درمانی توسط آن انجام می شود سر کارگر آن وسیله می گویند.

۴- وسیله باید طوری منتقل شود که دندانپزشک بتواند بخوبی دسته وسیله را بگیرد

۵- دندانپزشک باید وسیله را محکم بگیرد.دستیار کمک دندانپزشک بعد از اطمینان از اینکه دندانپزشک وسیله را محکم گرفته است ،دستش را رها می کند.

تکنیک انتقال توسط دستیار:

برای انتقال وسایل دندانپزشکی به طور معمول دو روش تکنیک تک دستی و تکنیک دو دستی وجود دارد.

الف) تکنیک انتقال وسایل به روش تک دستی:

این تکنیک معمولا به هنگام تحویل یا انتقال وسایل و هندپیس و پوآر آب و هوا به‌کار می رود. از اصول پایه زیر برای برداشتن و دادن و پس گرفتن وسایل استفاده کنید.

1. یک وسیله از سینی وسایل با استفاده از انگشت شست، انگشت اشاره و انگشت میانی دست چپ برداشته می شود، به طوری که وسیله از انتهای دسته یا سمت مخالف کارگر آن گرفته شود.
2. وسیله به منطقه انتقال برده می شود.
3. با استفاده از دو انگشت کوچک دست چپ، وسیله استفاده شده از دندانپزشک گرفته شده و بین دو انگشت دست نگه داشته می شود.
4. وسیله جدید در ناحیه انتقال منتقل می گردد و محکم در دست دندانپزشک قرار می گیرد. نوک کارگر وسیله به سمت دندان یا قوس دندانی که دندانپزشک بر روی ان کار می کند هدایت می گردد.
5. در انتها وسیله استفاده شده به سینی وسایل برگردانده می شود.

ب) تکنیک انتقال وسایل به روش دو دستی :

این تکنیک شامل مراحل زیر می باشد:

۱- از دست راست خود استفاده کرده و با انگشت شست و دو انگشت مجاور، وسیله را از روی سینی و از ناحیه نزدیک به انتهای کارگر آن بردارید.

۲- با کف دست چپ، وسیله استفاده شده را از دندانپزشک گرفته، در حالی که انگشتان خود را بسته اید، قبل از اینکه آن را به سینی برگردانید نگه دارید.

۳- وسیله جدید را به دندانپزشک تحویل دهید، بطوری که سرکارگر آن به سمت موقعیت صحیح هدایت شود.

۴- وسیله استفاده شده را در موقعیت درست به سینی برگردانید.

تنوع و تغییرات در انتقال وسایل :

وسایل مخصوصی وجود دارند که می بایست متفاوت منتقل شوند.

آینه و سوند : در جلسه اول برای معاینه بیمار و همچنین در آغاز هر جلسه درمانی، دندانپزشک از یک آینه دهانی و یک سوند استفاده می نماید تا منطقه ای که احتیاج به درمان دارد را پیدا کند. دستیار با استفاده از دو دست، همزمان آینه و سوند را به دندانپزشک می دهد. دندانپزشک هر کدام از دستهایش را در یک سمت دهان بیمار قرار می دهد و کار را شروع می کند، در حالیکه آماده دریافت وسایل نیز می باشد.

روش انتقال وسایل لولادار یا محوردار:

وسایل لولادار مانند فورسپس جراحی، قیچی و پلایر ارتودنسی طوری طراحی شده اند که باز و بسته می شوند. این ابزار از لولا گرفته شده و طوری منتقل می شوند که دسته آن به سمت کف دست دندانپزشک هدایت شود یا اینکه دسته قیچی داخل انگشتان دندانپزشک قرار گیرد.

پنس(Plier) مخصوص حمل رول پنبه : هنگامی که این وسیله جهت انتقال اشیاء کوچک به سمت دهان یا به خارج از دهان استفاده می شود لازم است تغییری در تکنیک یک دستی داده شود. بدین ترتیب که طوری وسیله را به دندانپزشک می‌دهیم که هر دو نوک وسیله را به هم می‌فشاریم و بعد از مطمئن شدن از اینکه دندانپزشک هر دو سر پنس را محکم گرفته انگشتان خود را رها می کنیم. این کار از افتادن شیء جلوگیری می‌کند.

انتقال مواد در داخل سرنگ یا تیوپ: مواد داخل سرنگ مانند برخی مواد قالبگیری، یا درون تیوپ مانندکامپوزیت رزین و  بعضی از سمانها، به راحتی به دندانپزشک منتقل می شوند. سرنگ یا تیوپ طوری منتقل می گردد که دندانپزشک بتواند آن را در حالت استفاده بگیرد.

انتقال مواد بر روی اسلپ شیشه ای یا پد روغنی:

مواد دندانی معمولا از ناحیه انتقال پایین چانه بیمار منتقل می شوند.

سمان و لاینرها (مواد دندانپزشکی) بر روی اسلپ یا پدی که بر روی آن مخلوط شده اند به همراه یک اپلیکاتور منتقل می شوند. اسلپ یا پد را در دست راست خود نگه داشته و یک تکه گاز را در دست چپ قرار دهید. در این حالت دندانپزشک هم به مواد دسترسی دارد و هم می‌تواند نوک وسیله را به هنگام نیاز پاک نماید.

در هنگام انتقال مواد درون حفره دندان در دهان بیمار،بین دندانپزشک و دستیار، هرکدام که دید و دسترسی مناسب تری دارند می بایست مواد را دقیقا در حفره دندان قرار دهد تا برای جایگذاری صحیح، احتیاج به مبادله اضافی وسایل نباشد.

تجهیزات مطب دندانپزشکی

در دوره دستیار یا تکنسین دندانپزشک بعد از اقدامات اولیه و ضروری جهت یادگیری در مرحله بعد به آشنایی با وسایل و تجهیزاتی که در یک مرکز یا مطب دندانپزشکی مورد استفاده قرار می گیرد اشنا می شوید.

در نظر داشته باشید برای ثبت نام دوره ی دستیار دندانپزشک و دریافت مدرک معتبر جهت اشتغال و یا مهاجرت می توانید با مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران شعبه اصلی تماس بگیرید: 02166120169 - 02166575754

یونیت دندانپزشکی:کار درمانی بیمار بر روی یونیت انجام می شود. اجزای یونیت شامل:

۱.صندلی بیمار: بیمار برای انجام کار درمانی روی آن می نشیند.

۲.صندلی دندانپزشک و دستیار (تابوره): معمولا دو عدد صندلی گردان برای دندانپزشک و دستیار دندانپزشک در هر یونیت وجود دارد که ارتفاع آن قابل تنظیم است.

۳.چراغ یونیت (light): مقدار نور لازم در دهان بیمار را برای دید بهتر دندانپزشک فراهم می کند.

۴.کاسه کراشوار(Spitton) : محلی برای تخلیه بزاق و خون از دهان بیمار است.

۵.شیر آب: یکی برای پر کردن لیوان آب برای بیمار جهت شستشوی دهان و یکی هم برای شستن کراشوار درون کاسه تعبیه شده است.

۶.میز دندانپزشک (تابلت): این میز به یونیت متصل است.در کنار صندلی دندانپزشک قرار می گیرد.زیر این میز یا بر روی این میز تعدادی دکمه جهت کنترل قسمتهای مختلف یونیت به نام Control Pannel وجود دارد.دکمه و پیچ های رایج موجود بر تابلت:

• دکمه جهت روشن و خاموش کردن چراغ یونیت.
• دکمه هایی جهت تنظیم پوزیشن صندلی بیمار.
• پیچ هایی برای تنظیم شدت آب و هوای هندپیس ها.

 ۷.میز دستیار: در سمت دیگر میز دندانپزشک قرار دارد.امکاناتی نظیر دکمه های تنظیم یونیت نیز در آن وجود دارد.

نکته: بر روی میزهای یونیت هولدرهایی جهت نگهداری هندپیس ها ،لایت کیور، پوار آب و هوا، ساکشن ها و کویترون وجود دارد.

۸.پدال پایی: روشن و خاموش شدن هندپیس ها از این طریق کنترل می‌شود. تنظیم پوزیشن صندلی بیمار از این طریق نیز قابل انجام است.

۹.پوار آب و هوا: آب،هوا یا ترکیب هر دو را به وسیله دکمه هایی که روی آن تعبیه شده است فراهم می کند. برای شستن و خشک کردن قسمتی از دهان و دندان در صورت نیاز استفاده می شود.به سر این وسیله یک سر پوار آب و هوا متصل می شود که یا پلاستیکی و یک بار مصرف و یا فلزی و قابل استریل شدن هستند.

10.سیستم ساکشن: برای خارج کردن بزاق و خون از دهان بیمار جهت ایجاد دید کافی و جلوگیری از اتلاف وقت استفاده می شود.همه ساکشن ها به سر ساکشن نیاز دارند. انواع ساکشن ها شامل:

الف)بزاق کش( Saliva Ejector): دارای مکش نسبتا ضعیف است. برای مکش بزاق دهان بیمار در حین کار استفاده می شود.سر ساکشن این وسیله از نوع پلاستیک یک بار مصرف و انعطاف پذیر است. برای تطابق بهتر در دهان و زیر زبان بیمار می توان آن را به شکل عصا دراورد.

ب)ساکشن مرکزی با حجم بالا:  (HVE)  به آن ساکشن جراحی نیز می گویند. قدرت مکش بالایی دارد. برای مکش خون و بزاق بیمار در حین درمانهای پیچیده تر مثل جراحی استفاده می شود.سر ساکشن این وسیله در دو نوع:

1. پلاستیک فشرده(Disposable Autoclavable) : انعطاف پذیر نیست. یک بار مصرف است و فقط قابلیت یک بار استریل شدن قبل از جراحی را دارد.بعد از انجام یک جراحی سر ساکشن را دور می اندازیم.

2.فلزی: قابل استریل شدن بعد از هربار جراحی می باشد و برای جراحی های متعدد استفاده می شود.

 ساکشن ها به دو روش نگه داشته می شوند:

• روش خودکار (Pen Grasp)
• Thumb TO Nose Grasp  یا Pulm_Thumb Grasp

هر دو روش بر روی سر ساکشن کنترل ایجاد می نماید که امری ضروری برای راحتی و سلامت بیمار است.

تجهیزات جهت ایزولاسیون (کنترل رطوبت و عفونت) در دهان:

علاوه بر ساکشن ها از وسایل دیگری جهت ایزوله کردن دندان تحت درمان استفاده می‌شود:

الف:رول پنبه(Cotton Roll) : از جنس پنبه فشرده شده و به شکل استوانه ای می باشد.با جذب کردن بزاق دهان محیط دندان و اطرافش را خشک نگه می دارد.در صورت نیاز در فک بالا در وستیبول (در سطح باکال دندان) مورد نظر و در فک پایین یکی در وستیبول و دیگری در کنار زبان(سطح لینگوال)دندان مورد نظر قرار می‌گیرد.

ب:پنبه کوچک(Cotton Pellete) : همان پنبه های استریل هستند که در سایزهای بسیار کوچک و گرد شده برای خشک کردن حفره دندان تحت درمان استفاده می شود.برای تهیه پنبه کوچک می توان با دستکش تمیز پنبه را به قطعات کوچک گرد تقسیم کرد و در محفظه مخصوص نگهداری کرد.بسته های آماده پنبه کوچک برای خرید نیز موجود می باشد.

ج:گاز استریل(Gauze) : پارچه های استریل مربعی شکل کوچک معمولا در سایز 5x5 Cm که برای جذب بزاق یا خون بعد از جراحی یا حین کارهای درمانی استفاده می شود.

د:سیستم رابردم(Rubber dam): برای ایزوله کردن یک دندان یا بیشتر در درمان اندو (عصب کشی)استفاده می شود.از افتادن وسایل ریز دندانپزشکی و آلودگی ها به حلق بیمار نیز جلوگیری می کند.

اجزای سیستم رابردم:

۱.کلامپ رابردم(Rubber dam Clamp): فلزی است و دور دندان قرار می‌گیرد.

۲.لاستیک رابردم (Rubber dam sheet) : در رنگها و ضخامت های مختلف موجود است. بعد از تهیه یک سوراخ روی آن کلامپ درون سوراخ ایجاد شده در لاستیک قرار گرفته و سپس دور دندان قرار می گیرد.

۳.فریم رابردم(Rubber dam Frame): باعث استقرار صحیح رابردم روی صورت بیمار می شود.در دو نوع پلاستیکی و فلزی موجود می باشد.

برای سوراخ کردن لاستیک رابردم و تهیه فضا برای قرار دادن کلامپ روی آن به پانچ رابردم( Rubberdam Punch) نیاز داریم.

برای قرار دادن کلامپ دور دندان و همچنین برداشتن آن از دور دندان به فورسپس رابردم (Rubber dam Forceps) نیاز داریم.

تجهیزات جهت ترکیب مواد دندانپزشکی:

اغلب مواد دندانپزشکی(نه همه)از ترکیب دو ماده مثل پودر و مایع تشکیل می شود که وظیفه ترکیب‌کردن این مواد به عهده دستیار کمک دندانپزشک می باشد. میکس کردن مواد اغلب توسط اسپاتول محکمه یا اسپاتول همزن ( Mixing Spatula) و بر روی اسلپ شیشه ای (Glass Slab) یا پد روغنی و یا درون کاسه مخصوص درست کردن ماده قالب گیری آلژینات یا گچ دندانپزشکی تهیه می شود.

هندپیس(Handpiece): مهم ترین وسیله دندانپزشکی است. جهت کارهای درمانی نظیر برداشت پوسیدگی و تراش دندان استفاده می شود .هندپیس ها در دو نوع پرسرعت و کم سرعت موجود می باشند:

1.هندپیس پرسرعت (High speed): به آن توربین نیز گفته می شود. به قسمت تابلت یونیت دندانپزشکی متصل می شود.

2.هندپیس با سرعت پایین(Low Speed) : دو نوع هندپیس با سرعت پایین موجود است:

• الف: هندپیس کم سرعت مستقیم(Straight Low Speed): در خارج از دهان بیمار برای کارهای لابراتواری استفاده می شود.
• ب: هندپیس کم سرعت زاویه دار(Contra angle Low speed):به آن آنگل نیز می گویند. سرعتش از توربین کمتر است. برای برداشت پوسیدگی یا کارهای درمانی دیگر که به سرعت کمتر و دقت بیشتر نیاز دارد استفاده می شود.

چند نکته:

• هندپیس پر سرعت (توربین) همیشه با فشار آب و هوا کار می کند اما هندپیس های کم سرعت فقط با فشار هوا کار می کنند.
• در هندپیس های پر سرعت موتور دستگاه درون بدنه توربین قرار دارد، اما در هندپیس های کم سرعت موتور دستگاه از بدنه جدا و توسط وسیله ای به نام ایرموتور تامین می شود.
• ایرموتور به قسمت تابلت یونیت متصل و هندپیس های کم سرعت به ایرموتور متصل می شوند.
• به سر همه هندپیس ها فرز متصل می شود.کار اصلی با هندپیس ها توسط فرز ها انجام می شود.

فرز(Bur) : به سر هندپیس ها متصل می شود.خاصیت برندگی دارد و کار اصلی تراش دندان یا برداشت پوسیدگی توسط فرزها انجام می شود.

هر فرز از سه قسمت تشکیل می شود:

۱.تنه(Shank) : درون سر هندپیس قرار می گیرد.

۲.گردن(Neck): قسمت تنه را به سر متصل می کند.

۳.سر(Head): قسمت کارگر و برنده فرز می باشد.

• چند نکته :
• تنه فرز های توربین یک استوانه صاف و براق کوتاه است.
• تنه فرزهای هندپیس مستقیم کم سرعت یک استوانه صاف و براق بلند می‌باشد.
• تنه فرز هندپیس زاویه دار کم سرعت (آنگل) در انتهای خود یک شیار دارد.

فرزهای پرکاربرد دندانپزشکی از نظر جنس دو نوع می باشند:

۱.فرز های الماسی(Diamond bur) : کارایی بیشتری دارند و غالبا برای سر توربین ها استفاده می شوند.

۲.فرزهای کارباید( Carbide Bur) : بیشتر برای هندپیس های کم سرعت استفاده می شود.

 اَشکال مختلف فرزها:

۱.فرز روند یا گرد(Round ) : سر گرد یا کروی شکل دارند.

۲.فرز استوانه ای یا فیشور مستقیم(Straight Fissure): سر استوانه ای بلند دارد که انتهایش صاف و تخت است.

۳.فرز مخروطی یا فیشور تیپر(Tapered Fissure): به شکل مخروط است که نوک آن باریک تر و تیزتر می شود.

۴.فرز مخروطی برعکس(Inverted Fissure): به شکل مخروط است که قطر نوک آن پهن تر از پایه در قسمت سر فرز است.

۵.فرز گلابی شکل یا شعله ای(Football) : سر فرز بیضی شکل است.

۶.فرز چرخی(Wheel) : قسمت سر فرز با تنه زاویه ۹۰ درجه می سازد.

۷.فرز چمفر(chamfer): استوانه ای شکل است که در قسمت نوک فرز باریک شده است. این فرز برای تراش دندانها قبل از روکش استفاده می شود.

۸.فرز سیف اند(Safe End): نوک این فرز فاقد برندگی می باشد. برای درمان اندو استفاده می شود.

9.فرز گردن بلند(Long Shank):فرزهایی با گردن بلندتر از فرزهای دیگر که به توربین متصل می شوند. این فرزها برای درمان اندو کاربرد دارند.

نکته: هر نوع فرز از قسمت سر (Head) در سایزهای مختلف موجود می باشد.

علاوه بر فرزها ابزار دیگری نیز وجود دارند که به هندپیس ها متصل می شوند. این ابزارها شامل:

۱.مولت(Mullet) : سر پلاستیکی دارد.

۲.دیسک(Disk): از صفحه مدوری که در مرکز سوراخی دارد تشکیل می‌شود. جنس آن ممکن است از کاغذ، فولاد، کاربن یا پلاستیک باشد. دیسک ها به ماندرن متصل و ماندرن به هندپیس متصل می شود.

۳.رابرکپ(Rubber Cap): سر پلاستیکی دارد و به آنگل متصل می شود. معمولا بعد از جرمگیری استفاده می شود.

۴.برس(Brush): به آنگل متصل می شود.معمولا بعد از جرمگیری استفاده می‌شود.

کد رنگ بندی فرزها:

فرزها از نظر قدرت برندگی متفاوت می باشند، که به وسیله نوارهای رنگی در قسمت گردن فرز قابل تشخیص می باشند.

کد رنگبندی فرزها از قدرت برندگی بیشتر به قدرت برندگی کمتر عبارت اند از: مشکی،سبز،آبی،قرمز،زرد،سفید.

فرزها با نوار مشکی بیشترین قدرت برندگی و فرزها با نوار سفید کمترین قدرت برندگی را دارند.

وسایل حفاظت شخصی در مطب شامل: روپوش، ماسک محافظ، عینک محافظ و دستکش می باشد.

دوره کمک های اولیه آشنایی با دستگاه های بدن بخش 2

دستگاه ادراری :

سلول های فعال بدن انسان دائماًدرحال ریختن موادزائد به درون خون هستند.موادی که اگر دربدن جمع شوند،انسان رامسموم می کنند.البته این امر رخ نخواهد دادزیراکلیه ها ثانیه به ثانیه خون راتصفیه می کنند،موادزائد وآب اضافی آن را می گیرند وادرار      می سازند،همان مایع زائدی که درمثانه ذخیره می شود.هنگامی که مثانه پرمی شودانسان ازطریق ادرار کردن،آن را تخلیه میکند.

دستگاه ادراری تشکیل شده است از :

1-کلیه ها :اعضايي لوبيايي شكل و به رنگ قرمزمايل به قهوه اي هستندكه در پشت شكم  ودر دوطرف ستون فقرات قرار دارند. آنهاحاوي واحدهايي به نام نفرون هستند.

2- حالب ها(میزنای) : لوله های باریکی هستندکه ادرار را از کلیه ها به مثانه می رسانند.

3- مثانه : کیسه ای عضلانی است که ادرار در آن جمع می شود. مثانه در حفره لگن قرار دارد.گنجایش مثانه طبیعی حدود 300 تا400 میلی متر مکعب است که وقتی حجم آن به 150  سی سی می رسد احساس دفع ادرار برای فرد ایجاد می شود.

4 – پیشابراه(میز راه) :مجرایی است که ادرار را از مثانه به خارج بدن هدایت می کند. پيشابراه مرد،بزرگتر ازپيشابراه زن بوده، بعنوان محل خروج مايع مني( مايعي كه حاوي اسپرم است و در حين فعالت جنسي خارج مي شود )عمل مي كند. از آنجا كه پيشابراه زن كوتاهتر است و نزديك به مهبل و مقعد باز مي شود، زنان بيش از مردان، مستعد عفونت هاي ادراري هستند.در ضایعات وآسیب های نخاع، مثانه فلج می شود و برحسب نوع فلج مصدوم دچار احتباس یا بی اختیاری ادرار می گردد.

مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران برگذار کننده دوره فوریت های پزشکی یا کمک های اولیه با بهترین اساتید با شهریه مناسب و اقساطی به همراه ارائه مدرک معتبر انجمن پرستاری ایران به دانشجویان عزیز داده می شود برای اطلاعات بیشتر دوره کمک های اولیه با این شماره تماس بگیرید 02166575754

دستگاه عصبی:

دستگاه عصبی از مغز، نخاع  و رشته های عصبی( نورون ها ) منشعب از آنها تشکیل شده است. دستگاه عصبی، مرکز کنترل فعالیت های ارادی و غیر ارادی بدن است.

تنظیم فعالیت های اندام ها، ارتباط اندام ها  و دستگاه های فعالیتی بدن، تطابق و هماهنگی دستگاه های مختلف بدن با محیط خارج از مهمترین وظایف دستگاه عصبی می باشد.

دستگاه هاي عصبي دو قسمت دارد : دستگاه عصبي مركزي(CNS) كه مغز و طناب نخاعي را تشكيل مي دهد و دستگاه عصبي محيطي كه از اعضايي تشكيل مي شود كه از مغز و طناب نخاعي منشأ گرفته(به نام عصب ها) و به تمام نواحي بدن مي روند. دستگاه عصبی محیطی شامل 12 جفت عصب مغزی و31 جفت عصب نخاعی است که انتقال پیام های حسی از اندام ها به دستگاه عصبی مرکزی و نیز انتقال پیامی حرکتی از دستگاه عصبی مرکزی به اندم ها از وظایف اصلی آن می باشد.

مغز :

مغز، پیچیده ترین عضو بدن می باشد بيش از صد ميليارد سلول عصبي و ميلياردها راه عصبي را درخود جاي داده است.

مغز تقريباً‌ تمامي فعاليت ها را كنترل مي كند،هم فعاليت هاي آگاهانه مثل حركت و هم فعاليت هاي غير آگاهانه مثل حفظ دماي بدن.مغز مرکز شخصیت، احساسات، تفکر، حافظه، حفظ تعادل و... می باشد. مايع شفاف مغزي ـ نخاعي مثل يك ضربه گير، مغز و طناب نخاعي را در برابر آسيب محافظت مي كند.

مخ :

بزرگترین بخش مغز است ودارای دو نیمکره وچهار لوب است. لايه خارجي (قشر مغز) از بافتي به نام ماده خاكستري تشكيل شده است كه پيام هاي عصبي را توليد و تنظيم مي كند. لايه دروني از ماده سفيد تشكيل شده است كه پيام ها را  انتقال مي دهد.  مخ در تفکر آگاهانه،کنترل عواطف، قضاوت،درک و حافظه و... دخالت دارد.

بصل النخاع :

پایین ترین مرکزعصبی واقع درجمجمه است که انتهای آن به نخاع مربوط می شود و فعالیت اندام های داخلی بدن مانند قلب و ریه و اندام های گوارشی را اداره می کند. پس یکی از اجزای مهم وحساس مغزبوده وآسیب وارده به آن، مرگ را به دنبال خواهد داشت.

نخاع:

نخاع به صورت طنابی نرم  واز ماده خاکستری( حاوی سلولهای عصبی )وماده سفید رنگ( حاوی رشته های عصبی )تشکیل شده است.نخاع در داخل ستون مهره ها قرار گرفته، به وسیله پرده های محافظی به نام مننژ پوشیده شده  واز بالا به بصل النخاع و از پایین تا دومین مهره کمر امتداد دارد.

دستگاه حواس

بینایی(چشم) :

مهمترین حس بدن می باشد. انسان بیش از 80%  اطلاعات محیط اطراف خود را از طریق چشم به دست می آورد. شعاع هاي نوري كه به هر چشم وارد مي شود، به وسيـله قرنيـه و عدسي متمركز شده، روي شبكيه مي افتند و يك تصوير وارونه بر روي آن تشكيـل مي دهنـد. سلـول هاي شبكيه اين تصوير را به تكان هـاي الكتريكي تبديـل مـي كنند كه از طريق عصب بينايي به مغز مي روند و در آنجا رمز گشايي شده، باعث بينايي مي شوند. عنبيه، اندازه مردمك را تغيير داده، مقدار نوري را كه به شبكيه مي رسد، كنترل مي كند.  رگ هاي خوني شبكيه و لايه اي به نام مشيميه، مواد غذايي را به چشم مي رسانند.چشم در یک محفظه استخوانی به نام حدقه  قرار دارد.کره چشم تقریباً  کروی بوده و قطر آن حدود 5/2 سانتی متر است.       

پلک:

بافتی از جنس پوست و عضلات زیر پوستی می باشد. پلک ها دو وظیفه مهم دارند: اول اینکه مثل یک دیوار دفاعی جلوی قسمت عمده ای از کره چشم را  می گیرند و از کره چشم محافظت می کنند، دوم آن که پلک ها  هر 5 تا10 ثانیه یک بار  باز و بسته می شوند که این امر به شسته شدن میکروب ها و ذرات خارجی از سطح  چشم کمک می کند. مژه ها از ورود گرد و غبار و ذرات مختلف به داخل چشم جلوگیری می کنند.

قرنیه:

قسمت شفاف جلوی کره چشم است که از پشت آن ساختمان داخلی تر کره چشم (عنبیه و مردمک) دیده می شود. وجود لکه یا کثیفی روی قرنیه باعث تار دیده شدن اشیاء می شود.

عنبیه و مردمک:

بخش رنگی پشت قرنیه ، عنبیه نام دارد که رنگ چشم افراد را تعیین می کند. در وسط عنبیه سوراخی به نام مردمک وجود دارد که مقدار نور وارد شده به چشم را تنظیم می کند.

شنوایی (گوش):

گوش نه تنها وظيفه شنيدن بلكه برقراري تعادل را نيز به عهده دارد.گوش شامل قسمت هاي خارجي، مياني و داخلي است.

 گوش خارجی :

شامل لاله و مجرای گوش است که به پرده سماخ ختم  می شود.گوش خارجی امواج صوتی را جمع آوری و متمرکز می سازد.  لاله گوش : برای مشخص کردن جهت صوت و امواج صوتی می باشد.

 گوش میانی :

گوش مياني حاوي 3 ‌استخوان ظريف ( چکشی، سندانی، رکابی ) است كه پرده صماخ را به غشاي جدا كننده گوش مياني و داخلي، مرتبط مي كنند.گوش میانی امواج را تقویت  و منتقل می کند.پرده بیضی بین گوش میانی وگوش داخلی قرار دارد. مبدأ شیپور استاش که وظیفه برقراری تعادل فشار گوش میانی با محیط خارج را به عهده دارد در این محیط است.

گوش داخلی :

حلزون كه حاوي گيرنده هاي حسي شنوايي است  و نيز ساختارهاي تنظيم كننده تعادل در گوش داخلي قرار دارند.

گوش داخلی امواج منتقل شده از گوش میانی را دریافت وآن را به امواج شنوایی تبدیل می کند.گوش داخلی اصلی ترین قسمت گوش است که دارای دو وظیفه اساسی می باشد:

1- تبدیل اصوات به امواج مغزی و ایجاد عمل شنوایی

2- کمک به حفظ تعادل بدن(راست ایستادن)

بویایی ( بینی ) :

بینی از دو حفره به نام سپتوم از هم جدا می شوند ودارای یک قسمت غضروفی و استخوانی می باشد. بوها به وسيله سلول هاي گيرنده تخصيص يافته در سقف حفره بيني تشخيص داده مي شوند. اين سلول هاي گيرنده مولكول هاي بودار موجود در هوا را تشخيص مي دهند و اين اطلاعات را به تكان هاي الكتريكي ظريفي تبديل مي كنند. اين تكانه ها از طريق عصب بويايي به پياز بويايي ( انتهاي عصب بويايي ) و سپس مغز منتقل مي شوند و در مغز مورد تحليل قرار مي گيرند. حس بويايي انسان  بسيار حساس بوده، ما را قادر به تشخيص بيش از ۱۰۰۰۰ بوي مختلف مي كند.

 چشایی (زبان) :

زبان عضو چشایی می باشد وسطح آن از برجستگی های زیادی پوشیده شده است. زبان در تکلم و بلع غذا کمک می کند. زبان قوی ترین عضله بدن می باشد.

لامسه (پوست) :

تمام سطح بدن از پوست پوشیده شده است،وبیش از 5کیلوگرم وزن دارد. ضخامت آن  در نواحی مختلف بدن متفاوت بوده، مثلاً در کف دست و پا ضخیم تر از نقاط دیگر و در ناحیه پلک ها نازکتر می باشد.پوست دارای ملانین(Melanin) قهوه ای است که به آن رنگ می دهدواشعه های ماورای بنفش ومضری راکه نور خورشیدتولید می کند،بافیلتر می گیرد.مو وناخن هردو ازناحیه پوست رشد می کنند.

 وظایف مهم پوست :

1- حفظ بدن در برابر عوامل محیطی( مانع نفوذ میکروب ها )

2- تنظیم حرارت بدن ( توسط تعریق)

3- احساس( درد، حرارت، لمس، فشار )

4- ویتامین سازی( ویتامین D  در اثر تابش خورشید )

پوست از سه لایه تشکیل شده است :

اپیدرم :خارجی ترین لایه پوست بوده،مرتباً درحال تکثیر می باشد.ازسلول های ضدآب وپوسته مانندمرده ساخته شده است.دراثرکار وفعالیت ضخامت آن تغییر میکند.

درم ( جلد ) : دومین لایه پوست که زیر اپیدرم قرار دارد.تغذیه اپیدرم به عهده این لایه می باشد. عروق خونی، اعصاب،غدد عرق و چربی ، پیاز مو در درم  قرار دارند. هیپودرم ( اندودرم ) : داخلی ترین لایه پوست می باشد و عمدتاً از چربی تشکیل شده است وبدن راگرم نگه می دارد. در زیر این لایه، عضلات و... قرار دارد.

آشنایی با دوره فوریت های پزشکی بخش اول 

تعریف آناتومی بدن :

آناتومی عبارتست از مطالعه ساختار بدن و ربط آن به اعمال قسمت های مختلف آن ساختمان.

 کاربردهای آناتومی:

• مقایسه آناتومی طبیعی یک انسان طبیعی با یک انسان بیمار و ارجاع بیماری به محل خاصی از بدن

• بررسی کلیه مراحل تکامل زیگوت تا انسان بالغ

• استفاده از آناتومی در رده بندی موجودات مختلف

• استفاده از آناتومی در تعیین جنسیت جنین و ناهنجاری های آن در سیستم های مختلف

مرکز آموزش انجمن پرستاری ایران برگذار کننده دوره فوریت های پزشکی یا کمک های اولیه با بهترین اساتید با شهریه مناسب و اقساطی به همراه ارائه مدرک معتبر انجمن پرستاری ایران به دانشجویان عزیز داده می شود برای اطلاعات بیشتر دوره کمک های اولیه با این شماره تماس بگیرید 02166575754

تعاریف مرتبط با آناتومی:

سلول : سلول کوچکترین واحد زنده بدن  است. بدن انسان از میلیاردها سلول تشکیل شده است  و سلول ها نیاز به اکسیژن، غذا  و آب دارند.

بافت : به مجموعه ای از سلول ها که دارای ساختمان وکار مشابه ای هستند، بافت گفته می شود.

اندام یا عضو : به مجموعه از بافت های بدن که با هم برای ارائه وظیفه ای خاص، همکاری می کنند، اندام یا عضو گفته می شود. مغز، قلب، چشم، گوش و... به تنهایی یک اندام به حساب می آیند.

دستگاه : مجموعه ای از چند اندام ( عضو) را که با هم کار می کنند و وظیفۀ مشخصی را برعهده دارند، دستگاه می گویند. مانند دستگاه تنفس، دستگاه گوارش و....

دستگاه تنفس

تنفس فرآیندی است که بدن از طریق آن اکسیژن کسب می کند. هوا از طریق دهان یا بینی وارد شده، از طریق لوله تنفسی ( نای ) به طرف نایژه ها و نایژک ها در ریه می رود. در انتهای نایژک ها کیسه های هوایی (آلوئول ها ) قرار دارد. دراطراف آلوئول ها رگهای خونی وجود دارد و در اینجا تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن صورت می گیرد.سلول های بدن ما ازاکسیژن استفاده می کنند تاانرژی ای راکه برای زنده ماندن نیاز دارند،آزاد کنند.این انرژی طی فرآیندی به نام تنفس سلولی آزاد می شود.هیچ گاه وقفه ای درکار دستگاه تنفسی ایجاد نمی شود.انسان حدود 20000بار درشبانه روز نفس می کشد،زیراسلول های بدن مادائماً به اکسیژن نیاز دارند.

دستگاه تنفس تشکیل شده است از :

• ریه ها( ریه ی چپ کوچک تر از ریه ی راست است،زیرا با قلب از فضای سمت چپ به طور مشترک استفاده می کنند).

• مجاری تنفسی مانند:دهان، بینی،حلق،حنجره،اپی گلوت،نای،نایژه،نایژکها وکیسه های هوایی

• عضلات تنفسی مانند عضلات بین دنده ای و دیافراگم

درهردقیقه 5تا6 لیترهوا به درون ریه های ما وارد وازآن خارج می شود.درزمان فعالیت های ورزشی،این مقدارافزایش می یابد زیراعضلات مامقداربیشتری اکسیژن نیاز دارند.هوای استنشاقی(دم)حاوی8/20درصداکسیژن و04/0 درصد دی اکسیدکربن است.هوای بازدم ماحاوی تنها6/15درصد اکسیژن 4 درصد دی اکسیدکربن است.

بخش اصلی دستگاه گوارش، لولۀ ای بلند است که جهاز هاضمه نامیده می شود.این لوله ی بلند از دهان تا مقعد امتداد دارد.

جهاز هاضمه شامل : دهان، حلق، مری، معده، رودۀ کوچک، رودۀ بزرگ و راست روده می باشد.اعضای دیگری که به جهازهاضمه متصل اند،به روندگوارش کمک می کنند.این اعضاء شامل:دندان ها،زبان،غددبزاقی،کبد،لوزالمعده وکیسه صفرا می باشند. مواد غذایی حین عبور از این قسمت ها به مولکول های ریزی که می توانند جذب خون شوند، تجزیه می شوند. اندام های جانبی

جهاز هاضمه شامل : دهان، حلق، مری، معده، رودۀ کوچک، رودۀ بزرگ و راست روده می باشد.اعضای دیگری که به جهازهاضمه متصل اند،به روندگوارش کمک     می کنند.این اعضاء شامل:دندان ها،زبان،غددبزاقی،کبد،لوزالمعده وکیسه صفرا می باشند. مواد غذایی حین عبور از این قسمت ها به مولکول های ریزی که می توانند جذب خون شوند، تجزیه می شوند. اندام های جانبی دستگاه گوارش ( یعنی غده های بزاقی، کبد،کیسه صفرا و لوزالمعده ) موادی را ترشح می کنند که به هضم غذا کمک  می نماید. بنابراین کار دستگاه گوارش، هضم و جذب غذاست.

دهان و مری :

ورودی و اولین قسمت لوله گوارشی دهان است و عمل گوارش ابتدا از دهان آغاز
می شود. درهنگام بلع، زبان لقمه غذا را از گلو به مری می راند. مری لوله ای عضلانی تقریباً به طول 24 سانتی متر بوده، ازپشت قلب عبورکرده وغذای جویده شده را از حلق به معده می رساند.

معده :

غذاپس ازعبورازمری واردمعده میشود.معده وظیفه هضم،ذخیره موقت ومخلوط سازی موادغذایی بامواد مترشح(شیره معده)را دارد.معده خالی ازیک مشت کوچکتر است،ولی یک معده ی پرمی تواند20برابر بزرگتر از آن باشد.خروجی معده دریچه پیلوریاهمان عضله ی حلقوی(اسفنکتر)است که به غذای نیمه مایع امکان میدهدازمعده خارج شود.

روده کوچک :

یک لوله پیچ خورده به طول حدود 6  الی 8  متر و قطر 5/2 سانتی متر است که غذا در حین هضم شدن از آن عبور می کند و محل اصلی هضم وجذب غذا  می باشد. به قسمت اولیه روده کوچک  اثنی عشر یا دوازدهه می گویند.

روده بزرگ :

روده بزرگ به طول 5/1 متر است و در ادامه روده کوچک قرار دارد. وظیفه اصلی آن جذب آب و املاح و دفع مواد اضافی به شکل مدفوع می باشد. 5 تا 7 سانتی متر آخر روده بزرگ را  راست روده می گویند که به مقعد ختم می شود.

کبد،کیسه صفرا و لوزالمعده :

کبدباوزن تقریبی 5/1 کیلوگرم، بزرگترین و درشت ترین غده بدن انسان است که در قسمت بالا و طرف راست حفره شکم قرار دارد.برخلاف معمول،کبد دومنبع خونی دارد:یکی خون پراکسیژن که درشریان کبدی است،ودیگری خون سرشار ازموادغذایی که در وریدباب می باشد. از وظایف کبد می توان به تولید صفرا، ذخیره سازی قند، ساخت فاکتورهای انعقاد خون وتبدیل مواد سمی و زائد مانند آمونیاک به موادی با خطر کمتر مانند اوره... اشاره کرد.

لوزالمعده غده ای است مخروطی،مسطح و پهن به طول 15 سانتی متر درقسمت بالاو چپ حفره شکم قراردارد.مهمترین وظایف آن کمک به هضم چربی،پروتئین،قندو تولید انسولین برای تنظیم قندخون می باشد.کبد،کیسه صفرا ولوزالمعده که درقسمت فوقانی شکم قراردارندمایعات گوارش کننده را بدرون اثنی عشریادوازدهه ترشح  می کنند.

حرکات دودی :

برای حرکت دادن غذادرطول لوله گوارش عضلات  جداره هابایک توالی به نام موج دودی منقبض وشل می شوند.بدین صورت که  عضلات پشت  غذا منقبض شده و عضلات جلوی آن شل می شوند و غذا به سمت جلو رانده می شود.

دستگاه اسکلتی

دستگاه اسکلتی از به هم پیوستن استخوان های بدن تشکیل شده است. استخوان ها باعث شکل گرفتن بدن می شود. استخوان ها همچنین از بافت ها و اندام های بدن محافظت می نمایند. استخوان ها، تکیه گاه عضلات هستند و به این وسیله به حرکت بدن کمک می کنند.

اسکلت بدن انسان از 206 استخوان تشکیل می شودکه به وسیله مفصل با هم متصل می شوند. انتهای استخوان ها توسط یک سطح صاف و غضروفی پوشیده  و به منظور جلوگیری از ساییدگی محل اتصال ، خود مفصل به وسیله یک کپسول پر از مایع روان کننده و لغزنده به نام مایع مفصلی احاطه شده است. این مایع علاوه بر نرم کردن حرکات مفصل، ضربه های وارده به مفصل را جذب می کند. بنابراین سطوح استخوان در تماس مستقیم با یکدیگر قرار نمی گیرند.

 ستون فقرات :

ستون  مهره ها از 33  استخوان با اشکال  نامنظم  تشکیل  شده

 است که توسط لیگامان های قوی به یکدیگر متصل شده اند.

این استخوانها شامل 7 مهره گردنی،12 مهره توراسیک
(سینه ای) یا پشتی، 5 مهره به هم جوش خورده خاجی یا ساکرال و4 مهره  به هم چسبیده دنبالچه هستند. بین هر دو مهره بالشتکی از جنس غضروف وجود داردکه دارای خاصیت الاستیکی است و به آن دیسک بین مهره ای می گویند. طناب نخاعی از مجرای میان مهره ها عبور می کند و در ارتباط مستقیم با مغز می باشد.از طناب نخاعی،31 جفت اعصاب حسی حرکتی خارج شده و به کلیه ارگان های بدن می روند.

 دستگاه عضلانی :

دستگاه عضلانی ازمقدار زیادی ماهیچه تشکیل شده است که تقریباً دو سوم(یا نیمی) از وزن بدن را تشکیل میدهد.بیش از650 ماهیچه ی اسکلتی درلایه های اسکلت بدن وجود داردکه اسکلت بدن رامی پوشانندوبه بدن شکل می دهند.این ماهیچه ها به استخوان ها متصل اند.ماهیچه ها به وسیله رشته هایی از بافت قوی ومحکم  بنام تاندون  (زردپی) به استخوان ها،ماهیچه های دیگریاپوست متصل میشوند.عضلات بوسيله پيامهاي ارسالي ازدستگاه عصبي كنترل  ميشوند.عضلات اسكلتي نه تنهاباعث حركت قسمتهاي مختلف بدن  مي گردند بلكه به حفظ وضعيت بدن در حالتهاي ايستاده نشسته يا خوابيده نيزكمك مي كنند.دونوع ماهیچه ی دیگروجود دارندکه درون بدن عمل میکنند وازنظر پنهان اند:یکی ماهیچه های قلب که به ضربان قلب قدرت می بخشدوقلب رابه کارمی اندازند،ودیگری ماهیچه های صاف که غذا ومواد دیگر راحرکت می دهند.

در بدن انسان سه نوع عضله وجود دارد :

1- عضلات مخطط یا ارادی : این عضلات به کمک استخوان ها، باعث توانایی حرکت در فرد می شوند.

• عضلات صاف یا غیر ارادی : این عضلات اندام های داخلی تو خالی ( مانند معده و روده ها ) را احاطه کرده اند.
• عضلۀ قلبی : این عضله، قلب را تشکیل می دهد.

 دستگاه گردش خون

برای اینکه میلیاردها سلول که بافت های بدن شمارا تشکیل می دهندزنده بمانندوهمچنین برای اینکه موادزائد بدنتان بتواند دفع شود،به تامین مداوم غذا واکسیژن نیازمندید.این تامین غذاواکسیژن ودفع مواد زائد بدن توسط دستگاه قلبی عروقی یاگردش خون صورت می گیرد.موادی که بسوی سلول ها می روند یاازآن هابرمیگردندتوسط مایع قرمز رنگی به نام خون منتقل می شوند.دستگاه قلبی عروقی،بدن رادرمقابل عفونتها حفظ می کندودرتثبیت دائمی درجه حرارت بدن نقش کلیدی دارد.

دستگاه گردش خون از سه جزء تشکیل می شود :

1- قلب : کار اصلی قلب، پمپ کردن خون به داخل رگ های خونی است.

2- رگ های خونی : سه نوع رگ در بدن وجود دارد.

الف)سرخرگ (شریان) :خون اکسیژن دار را از قلب به تمام اعضای بدن می رسانند.

ب )سیاهرگ( ورید) : خون دارای دی اکسید کربن را از اعضای بدن به قلب می برند.

ج )مویرگ:بسیارکوچک وظریف اند.اکسیژن،غذاومواد دیگرازطریق دیواره های مویرگهاعبورمیکند.

3- خون : کار خون، رساندن اکسیژن و غذا به تمام قسمت های بدن است.

قلب عضوماهیچه ای وتوخالی ومخروطی شکل است که حدود 300 گرم وزن داردو  به اندازه مشت بسته هرفرد می باشد.قلب تقریباً 5 لیترخون را درهر دقیقه به سراسر بدن پمپ می کند.طول مجموع رگ های خونی انسان به طورباورنکردنی به بیش از150000کیلومتر می رسد.